Jak przebiega procedura dochodzenia od członka zarządu zobowiązań podatkowych i składek ZUS?
Odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania publicznoprawne spółki (podatki i składki ZUS) uregulowana jest w dwóch podstawowych przepisach:
- art. 116 Ordynacji podatkowej,
- art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny i solidarny – członek zarządu odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, których nie udało się wyegzekwować, wspólnie z innymi osobami odpowiedzialnymi (np. byłymi członkami zarządu).
Co istotne, przepisy te dotyczą członków zarządu wszystkich osób prawnych – obejmują zatem członków zarządu spółki z o.o., spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej a także fundacji czy stowarzyszenia.
1. Bezskuteczność egzekucji wobec spółki
Podobnie jak w przypadku odpowiedzialności z art. 299 k.s.h., warunkiem pociągnięcia członka zarządu do odpowiedzialności jest bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec spółki.
Organ podatkowy (urząd skarbowy lub ZUS) prowadzi egzekucję wobec spółki na podstawie złożonych deklaracji lub wydanych decyzji – nie musi dysponować wyrokiem sądu.
Jeśli organ ustali, że nie ma z czego zaspokoić należności, wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność. To postanowienie stanowi podstawę do wszczęcia postępowania obciążającego członka zarządu.
2. Wszczęcie postępowania wobec członka zarządu
Po stwierdzeniu bezskuteczności egzekucji organ podatkowy wszczyna postępowanie administracyjne wobec członka zarządu w celu orzeczenia o jego odpowiedzialności za zobowiązania spółki.
W jego toku organ bada, czy zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności określone w art. 116 Ordynacji podatkowej, tj.:
- istnienie zaległości podatkowych spółki lub nieopłaconych składek ZUS,
- pełnienie funkcji członka zarządu w czasie, gdy upływał termin płatności tych zobowiązań,
- bezskuteczność egzekucji wobec spółki.
Organ nie kieruje sprawy do sądu – procedura ma charakter administracyjny i kończy się wydaniem decyzji o odpowiedzialności członka zarządu. Decyzja ta ma charakter prawnokształtujący tzn. powoduje powstanie zobowiązania członka zarządu. Ma to istotne znaczenie w przypadku członków zarządu, którzy chcieliby skorzystać z upadłości konsumenckiej i objąć nią zobowiązania z tytułu osobistej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe oraz składki ZUS spółki. Wydanie takiej decyzji już po orzeczeniu upadłości konsumenckiej spowoduje, że taka wierzytelność nie zostanie objęta upadłością.
Postępowanie to prowadzi właściwy naczelnik urzędu skarbowego albo dyrektor oddziału ZUS, który jest wierzycielem danej należności.
3. Decyzja o odpowiedzialności członka zarządu
W decyzji organ określa wysokość zobowiązań, za które członek zarządu ponosi odpowiedzialność solidarnie ze spółką (i ewentualnie z innymi członkami zarządu).
Zakres tej odpowiedzialności obejmuje:
- należność główną (np. kwotę podatku lub składek),
- odsetki,
- koszty egzekucyjne.
Organ podatkowy nie może jednak przypisać odpowiedzialności, jeśli członek zarządu wykaże jedną z tzw. przesłanek egzoneracyjnych, czyli wyłączających odpowiedzialność, tj. że:
- we właściwym czasie zgłosił wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczął postępowanie restrukturyzacyjne, albo
- nie ponosi winy za niezgłoszenie takiego wniosku, albo
- wskaże majątek spółki, z którego możliwe jest zaspokojenie zaległości w znacznej części.
Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na członku zarządu. Wina członka zarządu jest objęta domniemaniem, dopóki nie wykaże on, że zachodzi jedna z przesłanek zwalniających go z odpowiedzialności.
4. Wykonalność decyzji i egzekucja z majątku członka zarządu
Decyzja o odpowiedzialności ma charakter decyzji administracyjnej i po jej uprawomocnieniu stanowi tytuł wykonawczy w postępowaniu administracyjnym. Nie jest potrzebne żadne dodatkowe orzeczenie sądu.
Od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia – Dyrektora Izby Administracji Skarbowej albo Prezesa ZUS.
Po wyczerpaniu środków odwoławczych możliwe jest wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego (WSA), a następnie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).
Postępowanie ma charakter jednostronny – wierzyciel (organ) samodzielnie prowadzi i rozstrzyga sprawę, a rola członka zarządu sprowadza się do obrony i wykazania przesłanek egzoneracyjnych i ewentualnego zaskarżenia decyzji.
Po uprawomocnieniu decyzji organ może niezwłocznie skierować egzekucję administracyjną do majątku osobistego członka zarządu, w tym do jego wynagrodzenia, rachunków bankowych, ruchomości czy nieruchomości.
Podsumowanie
- Procedura dochodzenia od członka zarządu zobowiązań podatkowych i składek ZUS przebiega według zasad postępowania administracyjnego.
- Warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności jest wykazanie bezskuteczności egzekucji wobec spółki.
- Organ wydaje decyzję o odpowiedzialności członka zarządu, którą może egzekwować z jego majątku po jej uprawomocnieniu.
- Podobnie jak w przypadku art. 299 k.s.h., odpowiedzialność ma charakter subsydiarny i solidarny, a ciężar dowodu w zakresie braku winy lub terminowego złożenia wniosku o upadłość spoczywa na członku zarządu.
- Odpowiedzialność członka zarządu ma charakter gwarancyjny – członek zarządu nie może powoływać się na brak szkody organu podatkowego wynikającej z nieterminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Baza wszystkich pytań i odpowiedzi na temat niewypłacalności przedsiębiorcy.
