Czy oddalony wniosek o ogłoszenie upadłości chroni członka zarządu przed odpowiedzialnością za długi spółki?
Oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku majątku na koszty postępowania pojawia się często w praktyce i budzi częste pytania co do zakresu ochrony członków zarządu. Kluczowa kwestia brzmi: czy wniosek o ogłoszenie upadłości, który nie skutkuje ogłoszeniem upadłości, a jest oddalony przez sąd z uwagi na brak wystarczającego majątku spółki wystarczającego na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego również zapewnia ochronę członkom zarządu przed ich osobistą odpowiedzialnością za zobowiązania spółki. Często zdarza się bowiem, że członkowie zarządu zaniechują składania wniosku o ogłoszenie upadłości argumentując to swoją oceną, że wniosek i tak podlegałby oddaleniu, bo spółka nie posiada wystarczającego majątku.
Termin złożenia wniosku jako jedyne kryterium odpowiedzialności
Podstawą odpowiedzialności członków zarządu – zarówno na gruncie art. 299 k.s.h., jak i art. 116 Ordynacji podatkowej – jest niedochowanie terminu na złożenie wniosku o upadłość. Jeżeli wniosek został złożony w terminie, to sposób zakończenia postępowania upadłościowego nie ma znaczenia dla odpowiedzialności członka zarządu. Ustawa nie uzależnia ochrony zarządu od tego, czy sąd upadłość ogłosił, czy też oddalił wniosek.
Oznacza to, że prawidłowo i terminowo złożony wniosek chroni członków zarządu nawet wtedy, gdy sąd oddala go z powodu braku środków na koszty postępowania. W takich sytuacjach obowiązek ustawowy został wykonany, a odpowiedzialność za długi spółki nie powstaje.
Zwrot wniosku – zasadnicza różnica
Inaczej wygląda sytuacja, gdy sąd wniosek zwraca z powodu braków formalnych. Wniosek zwrócony traktowany jest jako niezłożony, a więc niewywołujący żadnych skutków prawnych. Wniosek taki nie chroni członków zarządu, nawet jeśli złożono go przed upływem terminu, bo nie spełniał wymogów formalnych i nie został wniesiony skutecznie.
Problem w sprawach podatkowych – niekorzystna linia orzecznicza
W zakresie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe i składki ZUS sytuacja jest bardziej skomplikowana. Część sądów administracyjnych przyjmuje niekorzystne dla zarządów stanowisko, zgodnie z którym oddalenie wniosku o upadłość z powodu braku środków ma świadczyć o tym, że wniosek został złożony zbyt późno. Uzasadnienie opiera się na założeniu, że zarząd powinien był złożyć wniosek na tyle szybko, aby środki na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego nadal znajdowały się w spółce.
Takie podejście stoi jednak w sprzeczności z brzmieniem przepisów Prawa upadłościowego, które precyzyjnie określa termin na złożenie wniosku upadłościowego i nie uzależnia tego terminu od zabezpieczenia środków na koszty postępowania upadłościowego. Termin ten wynosi 30 dni od momentu powstania niewypłacalności.
W sprawach podatkowych obrona członka zarządu wymaga więc szczególnie konsekwentnego wykazania, że wniosek został złożony zgodnie z terminami ustawowymi, nawet jeśli sąd upadłość oddalił.
Podsumowanie – ochrona zależy od terminowości, nie od rozstrzygnięcia sądu
Oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie wyłącza ochrony członków zarządu, o ile wniosek został złożony w terminie i był wolny od braków formalnych. Odpowiedzialność osobista za długi spółki powstaje wyłącznie wtedy, gdy obowiązek złożenia wniosku został zaniechany.
W praktyce oznacza to, że członek zarządu, który chce bronić się przed odpowiedzialnością, powinien wykazać przede wszystkim jedno: że jego wniosek o upadłość został złożony terminowo i skutecznie, niezależnie od tego, że sąd ostatecznie go oddalił.
Pamiętać również należy, że to na członku zarządu ciąży obowiązek wykazania, że zostały spełnione przesłanki zwalniające go z odpowiedzialności. To członek zarządu będzie musiał wykazać kiedy powstał stan niewypłacalności oraz że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w wymaganym terminie.
Baza wszystkich pytań i odpowiedzi na temat niewypłacalności przedsiębiorcy.
