Jak przebiega procedura dochodzenia roszczeń od członka zarządu na podstawie art. 299 k.s.h.?

Najczęstszą podstawą odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania cywilnoprawne spółki (np. z tytułu niezapłaconej faktury, pożyczki, odszkodowania) jest art. 299 k.s.h. – w przypadku spółki z o.o. oraz analogiczny art. 300¹³² k.s.h. – w przypadku prostej spółki akcyjnej.

Uwaga: Odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h. nie dotyczy członków zarządu spółki akcyjnej. W ich przypadku wierzyciele mogą dochodzić roszczeń wyłącznie na podstawie art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego, co jest dla nich znacznie trudniejsze.

Procedura dochodzenia roszczeń przebiega w kilku etapach.

1. Dochodzenie roszczeń od spółki

Odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki ma charakter subsydiarny. Oznacza to, że w pierwszej kolejności wierzyciel powinien podjąć próbę wyegzekwowania należności od spółki, a dopiero w razie bezskuteczności tych działań otwiera się droga do dochodzenia roszczeń z prywatnego majątku członka zarządu.

Roszczenie musi być zatem najpierw stwierdzone tytułem egzekucyjnym przeciwko spółce – np. prawomocnym wyrokiem sądu, nakazem zapłaty lub aktem notarialnym, w którym spółka poddała się egzekucji.

Następnie po uzyskaniu klauzuli wykonalności roszczenie powinno zostać skierowane do egzekucji komorniczej. Na tym etapie komornik podejmie próbę wyegzekwowania należności z samej spółki. Zajmie rachunki bankowe, należności od kontrahentów, a także sprawdzi, czy spółka posiada składniki majątkowe umożliwiające przeprowadzenie egzekucji takie jak nieruchomości, pojazdy czy maszyny.

2. Bezskuteczność egzekucji

Jeśli komornik stwierdzi, że spółka nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby prowadzenie dalszej egzekucji, umorzy postępowanie egzekucyjne stwierdzając jego bezskuteczność. Komornik określi też jakiej kwoty nie udało się wyegzekwować bezpośrednio od spółki.

Uzyskanie postanowienia komornika o umorzeniu egzekucji z powodu jej bezskuteczności jest najbardziej typowym sposobem wykazania bezskuteczności egzekucji.

Orzecznictwo dopuszcza jednak wykazanie bezskuteczności egzekucji również na inne sposoby niż poprzez prowadzenie bezpośredniej egzekucji przeciwko spółce, ale tylko wtedy, gdy bezskuteczność jest oczywista i da się ją udowodnić innymi środkami.

Wierzyciel może wykazać bezskuteczność egzekucji poprzez:

• wpis w Krajowym Rejestrze Zadłużonych postanowienia o umorzeniu egzekucji prowadzonej przez innego wierzyciela,
• postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku środków na koszty postępowania upadłościowego,
• wykreślenie spółki z KRS,
• dokumenty finansowe spółki potwierdzające brak majątku,
• informację z urzędów skarbowych lub ZUS o braku majątku.

Ważne: Samo ogłoszenie upadłości spółki lub otwarcie restrukturyzacji nie jest dowodem bezskuteczności egzekucji. Dopiero zakończenie takiej procedury np. zatwierdzenie ostatecznego planu podziału lub zatwierdzenie układu pozwala na określenie wysokości szkody wierzyciela.

3. Pozew przeciwko członkowi zarządu

Moment bezskuteczności egzekucji jest momentem powstania szkody po stronie wierzyciela. Wierzyciel może pozwać członka zarządu osobiście. W przypadku zarządu wieloosobowego wierzyciel może dochodzić roszczenia solidarnie od wszystkich członków zarządu. Oznacza to, że każdy z członków zarządu odpowiada do pełnej wysokości kwoty roszczenia, a wierzyciel może dowolnie wybrać, od których członków zarządu będzie dochodził roszczenia. Odpowiedzialność obejmuje także osoby, które pełniły funkcję członka zarządu w czasie, gdy spółka stała się niewypłacalna, niezależnie od tego, że w chwili wniesienia pozwu nie zasiadają już w zarządzie.

Pozew opiera się na art. 299 k.s.h. i kierowany jest do sądu rejonowego jeśli kwota roszczenia nie przekracza 75.000 zł albo do sądu okręgowego jeśli kwota roszczenia jest powyżej tego progu. Jest to sprawa, która powinna być skierowana do wydziału gospodarczego zgodnie z właściwością miejscową dla siedziby spółki.

Wierzyciel musi jedynie wykazać:

• że ma istniejącą i wymagalną wierzytelność wobec spółki,
• że egzekucja wobec spółki okazała się bezskuteczna.

Odpowiedzialność na podstawie art. 299 k.s.h. jest bardzo korzystna dla wierzyciela, ponieważ domniemuje się winę członka zarządu i szkodę w pełnej wysokości niezaspokojonej wierzytelności.

To oznacza, że ciężar dowodu przechodzi na członka zarządu, który chcąc uniknąć odpowiedzialności musi wykazać, że:

• złożył wniosek o ogłoszenie upadłości lub zastosował mechanizmy restrukturyzacji we właściwym terminie, lub
• nie ponosi winy niezłożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie, lub
• wierzyciel nie poniósł szkody lub szkoda ta jest niższa niż wynika z domniemania (np. nawet przy terminowym wniosku o upadłość wierzyciel otrzymałby tyle samo lub niewiele więcej niż otrzymał w wyniku bezskutecznej egzekucji).

Postępowanie przeciwko członkowi zarządu może toczyć się w trybie upominawczym. W tym trybie po wniesieniu pozwu sąd wydaje nakaz zapłaty. Członek zarządu może albo uznać roszczenie albo wnieść w terminie 14 dni sprzeciw od nakazu zapłaty – sprawa trafia w takiej sytuacji do rozpoznania przez sąd w trybie zwykłym.

4. Egzekucja z majątku osobistego członka zarządu

Sąd po rozpoznaniu sprawy wydaje wyrok nakazujący zapłatę odszkodowania przez członka zarządu na rzecz wierzyciela.

Prawomocny wyrok lub nakaz zapłaty zaopatrzony w klauzulę wykonalności umożliwia skierowanie postępowania egzekucyjnego bezpośrednio do majątku osobistego członka zarządu.

Sytuacja jest trudniejsza, gdy majątek członka zarządu wchodzi do wspólności majątkowej małżeńskiej. Nie ma bowiem możliwości rozszerzenia klauzuli wykonalności również na majątek wspólny. W takiej sytuacji konieczne może się okazać doprowadzenie do podziału majątku wspólnego.

Podsumowanie

1. Głównym mankamentem przejścia całej procedury jest jej czasochłonność. Trzeba bowiem przejść całą procedurę dwukrotnie: najpierw uzyskać tytuł i skierować egzekucję przeciwko spółce a następnie uzyskać tytuł i skierować egzekucję przeciwko członkowi zarządu.
2. Bezskuteczność egzekucji można wykazać za pomocą dowolnych dowodów wskazujących na brak możliwości zaspokojenia z majątku spółki. Przed skierowaniem egzekucji przeciwko spółce sprawdź w Krajowym Rejestrze Zadłużonych, czy inny wierzyciel nie uzyskał już postanowienia o umorzeniu egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność przeciwko tej samej spółce.
3. Wierzyciel korzysta z korzystnego rozkładu ciężaru dowodu – wystarczy, że wykaże istnienie tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce oraz bezskuteczność egzekucji.
4. Ciężar wykazania przesłanek zwalniających z odpowiedzialności lub ograniczających jej zakres spoczywa na członku zarządu.

Baza wszystkich pytań i odpowiedzi na temat niewypłacalności przedsiębiorcy.