Czy istnieje obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w przypadku posiadania wyłącznie jednego wierzyciela?
Zagadnienie obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka posiada tylko jednego wierzyciela, budzi kontrowersje. Członkowie zarządu, często błędnie zakładają, że brak wielu wierzycieli automatycznie eliminuje ryzyko odpowiedzialności osobistej. Rzeczywistość pokazuje jednak, że sytuacja jest bardziej złożona.
Brak podstaw do ogłoszenia upadłości przy jednym wierzycielu
Prawo upadłościowe przewiduje, że upadłość służy wspólnemu dochodzeniu roszczeń przez wierzycieli, co implikuje, że postępowanie takie nie może się toczyć jeśli dłużnik posiada wyłącznie jednego wierzyciela. Ustawodawca uznał, że brak wielości wierzycieli uniemożliwia realizację celu postępowania, którym jest równe i proporcjonalne zaspokojenie wierzycieli. Wyjątek stanowi upadłość konsumencka – w jej przypadku, z uwagi na nieco odmienne cele postępowania, brak wielu wierzycieli nie stanowi przeszkody w ogłoszeniu upadłości.
W praktyce orzeczniczej sądów upadłościowych jeżeli spółka posiada tylko jednego wierzyciela, wniosek o ogłoszenie upadłości zostanie oddalony.
Z tego względu należy uznać za prawidłowe stanowisko, że w przypadku istnienia tylko jednego wierzyciela, nie istnieje obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
Czy to oznacza, że zarząd jest bezpieczny?
Praktycy prawa upadłościowego podkreślają, że skoro ustawa Prawo upadłościowe nie ma zastosowania do przedsiębiorców, którzy są dłużnikami z tylko jednym wierzycielem, to nie istnieje obowiązek składania wniosku o ogłoszenie upadłości. Zatem w sprawie o odpowiedzialność członka zarządu może się on powoływać na brak winy w niezłożeniu takiego wniosku z tego względu, że taki obowiązek nie istniał.
Przeciwne, niekorzystne dla członków zarządu, stanowisko przyjmują jednak organy podatkowe oraz sądy administracyjne na gruncie odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji podatkowej.
Zgodnie z tym stanowiskiem członek zarządu nie może liczyć na uwolnienie od osobistej odpowiedzialności poprzez powołanie się na okoliczność istnienia tylko jednego wierzyciela w postaci Skarbu Państwa. Zdaniem organów podatkowych członek zarządu powinien złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości również w sytuacji istnienia tylko jednego wierzyciela nawet gdyby było pewne że z tego powodu wniosek ten zostanie oddalony.
Brak obowiązku złożenia wniosku o upadłość (ze względu na jednego wierzyciela) nie oznacza więc automatycznego uwolnienia członków zarządu od odpowiedzialności osobistej za zobowiązania spółki.
Przykładowo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 stycznia 2023 r., III FSK 1503/21 stwierdził m.in., że z niewypłacalnością dłużnika mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela oraz że niewykonywanie wymagalnych zobowiązań wobec jednego wierzyciela nie zwalnia członka zarządu od złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. NSA podkreślił, że dłużnik ma jedynie obowiązek dokonania oceny, czy wykonuje swoje wymagalne zobowiązania, natomiast oceny, czy faktycznie zaistniały przesłanki do ogłoszenia upadłości władny jest dokonać wyłącznie sąd właściwy w sprawach upadłości.
Stanowisko TSUE
W wyroku z 30 kwietnia 2025 r., C-278/24 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że członek zarządu odpowiada solidarnie za zaległości podatkowe spółki i musi wykazać dochowanie należytej staranności. Zarząd nie może bronić się wyłącznie argumentem, że w momencie niewypłacalności jedynym wierzycielem był Skarb Państwa. Tym samym TSUE potwierdził niekorzystną dla członków zarządu interpretację przepisów Ordynacji podatkowej w zakresie obowiązku złożenia wniosku upadłościowego w przypadku tylko jednego wierzyciela.
Podsumowanie
- Przy jednym wierzycielu nie istnieje obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości na gruncie prawa upadłościowego. Brak wielości wierzycieli skutkuje oddaleniem wniosku.
- W sporach podatkowych dominuje interpretacja, zgodnie z którą istnienie jednego tylko wierzyciela nie zwalnia członków zarządu z obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz nie zwalnia z odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe.
- Członek zarządu chcący zadbać o ochronę przed osobistą odpowiedzialnością powinien złożyć wniosek upadłościowy również w sytuacji, gdy spółka ma tylko jednego wierzyciela.
Baza wszystkich pytań i odpowiedzi na temat niewypłacalności przedsiębiorcy.
