Kiedy członek zarządu odpowiada osobiście za długi spółki?

Zasadą jest, że za zobowiązania finansowe spółki odpowiada sama spółka, a nie jej wspólnicy czy członkowie zarządu. Odpowiedzialność za długi spółki rozszerza się jednak na zarząd, gdy spółka staje się niewypłacalna, a zarząd nie złoży w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Kluczowy obowiązek zarządu
Zarząd ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w ciągu 30 dni od momentu powstania stanu niewypłacalności. Zaniechanie tego obowiązku — czyli niezłożenie lub złożenie po terminie wniosku o ogłoszenie upadłości — powoduje powstanie odpowiedzialności osobistej członka zarządu za długi spółki.

Alternatywnie członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności, jeśli na odpowiednim etapie skorzysta z restrukturyzacji, czyli procedury mającej na celu uratowanie spółki przed upadłością.

Istnieją trzy podstawy prawne osobistej odpowiedzialności członka zarządu. Przyjrzyjmy się pokrótce każdej z nich.

1. Odpowiedzialność odszkodowawcza (art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego)
Ta odpowiedzialność działa bez względu na formę prawną spółki — dotyczy spółki z o.o., spółki akcyjnej, prostej spółki akcyjnej, fundacji, stowarzyszenia i innych podmiotów.

Jeżeli zarząd zaniechał obowiązku złożenia wniosku o upadłość, wierzyciel może domagać się od członka zarządu odszkodowania. Przy tej podstawie prawnej to wierzyciel musi wykazać, że wniosek nie został złożony w terminie, oraz winę członka zarządu — wina nie jest domniemana. Z tego powodu postępowanie sądowe oparte na art. 21 ust. 3 p.u. jest dla wierzyciela trudne: musi on wykazać, kiedy spółka stała się niewypłacalna i jaki był właściwy czas złożenia wniosku.

Odpowiedzialność członka zarządu ograniczona jest do wysokości szkody wierzyciela wynikającej z niezłożenia lub złożenia po terminie wniosku o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego szkoda polega na uszczupleniu zaspokojenia wierzyciela w stosunku do zaspokojenia, które miałoby miejsce przy terminowym złożeniu wniosku. Istnieje przy tym domniemanie, że szkoda równa się wysokości niezaspokojonej wierzytelności — to członek zarządu, jeśli chce je podważyć, musi wykazać, że faktyczna szkoda była niższa lub że wierzyciel nie poniósłby szkody nawet przy terminowym złożeniu wniosku.

2. Odpowiedzialność za zobowiązania spółki (art. 299 k.s.h. / art. 300¹³² k.s.h.)
Ta podstawa dotyczy wyłącznie członków zarządu, likwidatorów i dyrektorów spółki z o.o. lub prostej spółki akcyjnej. Nie dotyczy członków zarządu spółki akcyjnej ani reprezentantów innych osób prawnych.

Odpowiedzialność powstaje w przypadku bezskuteczności egzekucji wobec spółki. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego odpowiedzialność z art. 299 k.s.h. również ma charakter odszkodowawczy — zdarzeniem powodującym szkodę jest zaniechanie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie, czego skutkiem jest bezskuteczność egzekucji wobec spółki.

Zasadnicza różnica w stosunku do art. 21 ust. 3 p.u. polega na tym, że wierzyciel nie musi wykazywać ani wysokości szkody, ani winy członka zarządu — wystarczy, że wykaże bezskuteczność egzekucji wobec spółki i istnienie swojej wierzytelności. Wina i szkoda są domniemane. To właśnie dlatego art. 299 k.s.h. jest najchętniej wybieraną przez wierzycieli podstawą prawną.

Wierzyciel może wykazać bezskuteczność egzekucji poprzez:

  • postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji z powodu bezskuteczności,
  • wpis w Krajowym Rejestrze Zadłużonych postanowienia o umorzeniu egzekucji prowadzonej przez innego wierzyciela,
  • postanowienie sądu o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości z powodu braku środków na koszty postępowania upadłościowego,
  • wykreślenie spółki z KRS,
  • dokumenty finansowe spółki potwierdzające brak majątku.

Warto pamiętać, że samo ogłoszenie upadłości spółki lub otwarcie restrukturyzacji nie jest dowodem bezskuteczności egzekucji. Dopiero zakończenie takiej procedury — np. zatwierdzenie ostatecznego planu podziału lub zatwierdzenie układu — pozwala na określenie wysokości szkody wierzyciela.

3. Odpowiedzialność za długi podatkowe i składki ZUS (art. 116 Ordynacji podatkowej)
Ta odpowiedzialność dotyczy zarządów wszystkich osób prawnych — obejmuje więc spółki z o.o., spółki akcyjne, proste spółki akcyjne, a także fundacje i stowarzyszenia.

Mechanizm jest zbliżony do art. 299 k.s.h.: jeżeli egzekucja podatków lub składek ZUS od spółki okazuje się bezskuteczna, fiskus lub Zakład Ubezpieczeń Społecznych mogą sięgnąć do prywatnego majątku członka zarządu. Wina jest domniemana.

Istotna różnica polega na tym, że odpowiedzialność ta ma charakter gwarancyjny, a nie odszkodowawczy. Nie bada się tu ani szkody, ani jej wysokości — całość zaległości może zostać przeniesiona na członka zarządu bez możliwości powoływania się na brak lub niższą wysokość szkody. Jedyną skuteczną obroną jest wykazanie, że wniosek o ogłoszenie upadłości został złożony w terminie.

Podsumowanie

  1. Członek zarządu nie odpowiada za to, że spółka stała się niewypłacalna — odpowiada za to, że nie złożył w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości, gdy stan niewypłacalności już nastąpił.
  2. Dla członków zarządu spółki z o.o. i prostej spółki akcyjnej najgroźniejszy jest art. 299 k.s.h. — to najchętniej wybierana przez wierzycieli podstawa prawna, bo wina i szkoda są domniemane, a ciężar dowodu spoczywa na członku zarządu.
  3. Członkowie zarządu spółki akcyjnej nie odpowiadają na podstawie art. 299 k.s.h., ale mogą odpowiadać na podstawie art. 21 ust. 3 p.u. oraz art. 116 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe i składki ZUS.
  4. Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe i składki ZUS ma charakter gwarancyjny — nie można się bronić argumentem braku szkody po stronie fiskusa czy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
  5. Kluczem do uniknięcia odpowiedzialności jest terminowe złożenie wniosku o upadłość lub — odpowiednio wcześnie — skorzystanie z restrukturyzacji.

Jeśli spółka ma problemy z płynnością i zastanawiasz się, czy jesteś już zagrożony odpowiedzialnością osobistą — skontaktuj się z Kancelarią Restruktor. Ocenimy sytuację i wskażemy, jakie kroki podjąć.

Zobacz też:

Wszystkie artykuły dotyczące niewypłacalności przedsiębiorcy znajdziesz w Bazie wiedzy — Restrukturyzacja i upadłość przedsiębiorcy.


Specjalizujemy się w zakresie prawa upadłościowego i restrukturyzacji.
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z nami za pośrednictwem formularza.

Kontakt

Podobne wpisy