Jak wygląda przebieg postępowania upadłościowego przedsiębiorcy krok po kroku?
Ogłoszenie upadłości przez sąd to dopiero początek — nie koniec — całego procesu. Między wydaniem postanowienia a faktycznym zakończeniem sprawy i wykreśleniem spółki z rejestru może minąć do kilku lat. Poniżej omawiamy kolejne etapy postępowania upadłościowego przedsiębiorcy.
Etap 1. Ogłoszenie upadłości — moment przełomowy
Data wydania postanowienia o ogłoszeniu upadłości jest datą upadłości — i od niej liczą się wszystkie dalsze terminy oraz skutki prawne.
Postanowienie o ogłoszeniu upadłości zawiera m.in. oznaczenie upadłego, wyznaczenie sędziego-komisarza i syndyka oraz wezwanie wierzycieli do zgłaszania wierzytelności w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Postanowienie jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania.
Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości służącą zaspokojeniu wierzycieli. W skład masy wchodzi majątek należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego w toku postępowania, z wyjątkami określonymi w ustawie. Zarząd nad tym majątkiem przejmuje syndyk — upadły traci prawo do zarządzania i rozporządzania nim.
Etap 2. Pierwsze działania syndyka
Syndyk niezwłocznie po ogłoszeniu upadłości przystępuje do objęcia majątku upadłego, jego zabezpieczenia i inwentaryzacji. Upadły ma obowiązek wskazać i wydać syndykowi cały swój majątek, a także wydać dokumenty dotyczące jego działalności — w tym księgi rachunkowe, ewidencje podatkowe i korespondencję.
W terminie 30 dni od ogłoszenia upadłości syndyk składa sędziemu-komisarzowi spis inwentarza wraz z planem likwidacyjnym. Spis inwentarza obejmuje objęte przez syndyka ruchomości, nieruchomości, środki pieniężne oraz prawa majątkowe upadłego. Plan likwidacyjny określa proponowane sposoby sprzedaży składników majątku, terminy sprzedaży, preliminarz wydatków oraz ekonomiczne uzasadnienie ewentualnego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.
Na podstawie spisu inwentarza, ksiąg rachunkowych i innych dokumentów upadłego syndyk sporządza sprawozdanie finansowe na dzień poprzedzający ogłoszenie upadłości.
Etap 3. Zgłaszanie wierzytelności i lista wierzytelności
Wierzyciele upadłego zgłaszają swoje wierzytelności syndykowi za pośrednictwem systemu KRZ w terminie 30 dni od dnia obwieszczenia postanowienia o ogłoszeniu upadłości. Na podstawie zgłoszeń oraz dokumentacji upadłego syndyk sporządza listę wierzytelności, która podlega zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza.
Etap 4. Likwidacja masy upadłości
Po sporządzeniu spisu inwentarza i sprawozdania finansowego syndyk przystępuje do likwidacji masy upadłości. Ustawa zakłada, że syndyk powinien dążyć do zakończenia likwidacji w ciągu sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia upadłości — w praktyce jest to termin całkowicie nierealny i postępowania trwają znacznie dłużej.
Likwidacji masy upadłości dokonuje się przez sprzedaż z wolnej ręki lub w drodze przetargu lub aukcji — przedmiotem sprzedaży może być przedsiębiorstwo upadłego w całości, jego zorganizowane części, poszczególne nieruchomości i ruchomości oraz prawa majątkowe wchodzące w skład masy upadłości. Likwidacja obejmuje też ściągnięcie należności przysługujących upadłemu od jego dłużników oraz wykonanie innych praw majątkowych.
W niektórych przypadkach syndyk może przez pewien czas prowadzić przedsiębiorstwo upadłego, jeżeli pozwala to zwiększyć wartość majątku i uzyskać wyższą cenę sprzedaży. Decyzja w tym zakresie należy do syndyka i wymaga zgody sędziego-komisarza lub rady wierzycieli.
Odrębną instytucją jest pre-pack, czyli przygotowana likwidacja — procedura, w której warunki sprzedaży przedsiębiorstwa są uzgodnione i zatwierdzone przez sąd jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, co pozwala na natychmiastowe przeprowadzenie transakcji po wydaniu postanowienia.
Środki uzyskane ze sprzedaży tworzą fundusze masy upadłości, z których zaspokajani są wierzyciele.
Etap 5. Plan podziału i zaspokojenie wierzycieli
Po zgromadzeniu środków z likwidacji syndyk sporządza plan podziału i składa go sędziemu-komisarzowi. Plan podziału określa m.in. sumę podlegającą podziałowi, kategorie wierzytelności podlegające zaspokojeniu oraz sumy przypadające na każdą z nich. Plan może być częściowy — sporządzany w miarę napływania środków — albo ostateczny.
Wierzytelności podlegające zaspokojeniu z funduszów masy upadłości dzielą się na kategorie określone w art. 342 Prawa upadłościowego. W uproszczeniu: w pierwszej kolejności zaspokajane są wierzytelności ze stosunku pracy za czas przed ogłoszeniem upadłości, roszczenia alimentacyjne i rentowe oraz składki na ubezpieczenia społeczne za trzy ostatnie lata. W kategorii drugiej mieszczą się pozostałe wierzytelności, w tym podatki i inne daniny publiczne. Kategorię trzecią stanowią odsetki i grzywny, a czwartą — wierzytelności wspólników lub akcjonariuszy z tytułu pożyczek udzielonych spółce.
Plan podziału podlega zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza, po czym syndyk wydaje wierzycielom przypadające im sumy.
Etap 6. Zakończenie postępowania upadłościowego
Po wykonaniu ostatecznego planu podziału sąd stwierdza zakończenie postępowania upadłościowego. Sąd stwierdza zakończenie postępowania również wtedy, gdy w jego toku wszyscy wierzyciele zostali w pełni zaspokojeni.
W przypadku spółki zakończenie postępowania upadłościowego prowadzi do jej wykreślenia z Krajowego Rejestru Sądowego — spółka przestaje istnieć jako podmiot prawa.
Rola upadłego w toku postępowania
Ogłoszenie upadłości nie oznacza, że przedsiębiorca staje się biernym obserwatorem. Upadły ma obowiązek aktywnej współpracy z syndykiem i sędzią-komisarzem — udzielania wyjaśnień, wskazywania składników majątku i wydawania dokumentów. Obowiązek ten ma charakter ciągły przez cały czas trwania postępowania.
Upadły zachowuje też pewne uprawnienia procesowe. Może zgłaszać uwagi do spisu inwentarza, wnosić sprzeciwy co do listy wierzytelności oraz składać zastrzeżenia do planu podziału, jeżeli uzna, że narusza jego uzasadnione interesy.
Ukrywanie majątku, nieprzekazywanie dokumentów lub utrudnianie czynności syndyka może skutkować odpowiedzialnością karną. W przypadku osoby fizycznej sąd może też umorzyć postępowanie z powodu niewykonywania obowiązków przez upadłego — co oznacza utratę możliwości oddłużenia.
Ile trwa postępowanie upadłościowe?
Czas trwania postępowania zależy przede wszystkim od wartości i złożoności majątku, liczby wierzycieli oraz ewentualnych sporów co do składu masy upadłości lub listy wierzytelności. Proste postępowania przy niewielkim majątku i sprawnej pracy syndyka oraz sądu mogą zakończyć się w ciągu roku. Sprawy dotyczące większych przedsiębiorstw z rozbudowaną strukturą majątkową i licznym gronem wierzycieli trwają niejednokrotnie kilka lat.
Podsumowanie
- Z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości — zarząd nad nim przejmuje syndyk.
- Syndyk niezwłocznie inwentaryzuje majątek i w terminie 30 dni składa spis inwentarza wraz z planem likwidacyjnym.
- Wierzyciele zgłaszają wierzytelności w terminie 30 dni od obwieszczenia postanowienia; syndyk sporządza listę wierzytelności zatwierdzoną przez sędziego-komisarza.
- Likwidacja masy upadłości polega na sprzedaży majątku — z wolnej ręki, w przetargu lub aukcji — i może objąć całe przedsiębiorstwo lub jego poszczególne składniki. W uzasadnionych przypadkach syndyk może przez pewien czas prowadzić przedsiębiorstwo upadłego.
- Zgromadzone środki są dzielone między wierzycieli według kategorii ustawowych na podstawie planu podziału.
- Po wykonaniu ostatecznego planu podziału sąd stwierdza zakończenie postępowania, a spółka zostaje wykreślona z KRS.
- Upadły ma obowiązek aktywnej współpracy z syndykiem przez cały czas trwania postępowania — ukrywanie majątku lub utrudnianie czynności syndyka grozi odpowiedzialnością karną.
Jeżeli Twoja spółka stoi przed ogłoszeniem upadłości lub postępowanie już zostało wszczęte — zapraszamy do kontaktu z kancelarią Restruktor. Pomożemy zrozumieć każdy etap postępowania i zadbać o właściwe zabezpieczenie Twoich interesów.
Zobacz też:
- Jak wygląda procedura złożenia i rozpoznania wniosku o ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy?
- Jakie są skutki prawne ogłoszenia upadłości dla wierzycieli?
- Co dzieje się z pracownikami w przypadku upadłości przedsiębiorcy?
