Kiedy przedsiębiorca ma obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości?

Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości to nie kwestia uznania ani dobrowolna decyzja biznesowa. To twardy obowiązek ustawowy z określonym terminem — jego niedopełnienie rodzi poważne konsekwencje prawne i finansowe dla osób zobowiązanych do jego wykonania.

Kogo dotyczy obowiązek
Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wynika z art. 21 Prawa upadłościowego i spoczywa na:

  • przedsiębiorcy będącym osobą fizyczną — obowiązek spoczywa na nim samym,
  • każdym członku zarządu spółki z o.o., prostej spółki akcyjnej i spółki akcyjnej — indywidualnie, niezależnie od wewnętrznego podziału obowiązków w zarządzie,
  • wspólnikach spółek osobowych ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki całym swoim majątkiem — a więc komplementariuszach oraz wspólnikach spółki jawnej,
  • likwidatorach spółek.

W przypadku wieloosobowego zarządu obowiązek złożenia wniosku ciąży na każdym członku zarządu z osobna — każdy ponosi odpowiedzialność za jego terminowe złożenie. Jednocześnie każdy członek zarządu jest uprawniony do samodzielnego złożenia wniosku, a jeden wniosek złożony w terminie jest wystarczający dla wszczęcia postępowania.

Kiedy powstaje obowiązek — dwie podstawy ustawowe
Prawo upadłościowe przewiduje dwie odrębne podstawy ogłoszenia upadłości, a tym samym dwie sytuacje, w których powstaje obowiązek złożenia wniosku.

Kryterium płynnościowe — art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego
Dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa wprowadza przy tym domniemanie: przyjmuje się, że dłużnik utracił tę zdolność, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące.

Domniemanie oznacza, że po upływie trzech miesięcy opóźnień stan niewypłacalności jest prawnie zakładany — ale można je obalić, wykazując że mimo opóźnień dłużnik nie utracił trwale zdolności do regulowania zobowiązań, np. z uwagi na przejściowy zator płatniczy przy jednoczesnym posiadaniu realnych należności lub możliwości finansowania. Domniemanie działa też w drugą stronę — stan niewypłacalności może powstać wcześniej niż po trzech miesiącach, jeśli okoliczności jednoznacznie na to wskazują.

Kryterium to dotyczy wszystkich dłużników — zarówno osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, jak i spółek.

Kryterium bilansowe — art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego
Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Kryterium bilansowe dotyczy osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych posiadających zdolność prawną. W praktyce obejmuje ono przede wszystkim spółki kapitałowe — spółki z o.o., proste spółki akcyjne i spółki akcyjne — ale może mieć zastosowanie również do niektórych spółek osobowych, jeżeli żaden wspólnik będący osobą fizyczną nie odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem.

Przy ocenie tego kryterium nie uwzględnia się zobowiązań przyszłych ani zobowiązań wobec wspólników z tytułu pożyczek lub czynności prawnych o podobnych skutkach. Ustawa wprowadza też domniemanie: przyjmuje się, że zobowiązania przekraczają wartość majątku, jeżeli zgodnie z bilansem zobowiązania spółki — z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych — przekraczają wartość jej aktywów przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Termin 30 dni — od kiedy liczyć
Wniosek o ogłoszenie upadłości należy złożyć nie później niż w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jego ogłoszenia.

Termin biegnie od momentu zaistnienia stanu niewypłacalności — nie od momentu jego zauważenia przez zarząd. Zarząd oceniany jest według kryterium należytej staranności, co oznacza, że nie może skutecznie bronić się argumentem, iż „nie wiedział” o niewypłacalności, jeśli przy dołożeniu należytej staranności powinien był ją stwierdzić.

W praktyce moment powstania niewypłacalności jest często ustalany dopiero w toku późniejszego sporu sądowego — na podstawie dokumentów finansowych spółki, struktury zadłużenia oraz faktycznej zdolności do regulowania zobowiązań.

Warto też pamiętać, że w ewentualnym postępowaniu sądowym ciężar dowodu co do terminowości złożenia wniosku spoczywa na członku zarządu — to on musi wykazać, że działał w terminie, a nie wierzyciel musi udowadniać opóźnienie.

W praktyce jednym z najczęstszych błędów zarządów jest zbyt późne rozpoznanie momentu powstania niewypłacalności i odkładanie decyzji o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości w nadziei na poprawę sytuacji finansowej.

Restrukturyzacja jako alternatywa — ale tylko przy wczesnej reakcji
Przedsiębiorca zagrożony niewypłacalnością lub już niewypłacalny może zamiast upadłości skorzystać z postępowania restrukturyzacyjnego — i w wielu przypadkach jest to rozwiązanie korzystniejsze zarówno dla dłużnika, jak i dla wierzycieli. Restrukturyzacja pozwala na zawarcie układu z wierzycielami i kontynuację działalności przedsiębiorstwa.

Warunkiem skuteczności tego rozwiązania jest jednak odpowiednio wczesne działanie. Restrukturyzacja wymaga czasu — na otwarcie postępowania, zebranie głosów wierzycieli i zatwierdzenie układu przez sąd. Jeżeli przedsiębiorca zwleka z podjęciem decyzji do momentu, gdy termin 30 dni na złożenie wniosku o upadłość już upłynął lub właśnie upływa, pole manewru jest bardzo ograniczone. Szczegółowe omówienie postępowań restrukturyzacyjnych znajdą Państwo w odrębnej sekcji naszej bazy wiedzy.

Skutki niezłożenia wniosku w terminie
Konsekwencje niedopełnienia obowiązku złożenia wniosku w terminie są omówione szczegółowo w artykułach poświęconych odpowiedzialności osobistej członka zarządu. W skrócie:

  • odpowiedzialność majątkowa za zobowiązania spółki — członkowie zarządu mogą odpowiadać całym swoim majątkiem osobistym za zobowiązania spółki powstałe po dacie, w której powinni byli złożyć wniosek,
  • odpowiedzialność karna — za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w terminie grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku,
  • zakaz prowadzenia działalności gospodarczej i pełnienia funkcji w organach spółek — orzekany przez sąd upadłościowy.

Podsumowanie

  1. Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości powstaje z dniem zaistnienia stanu niewypłacalności — nie z dniem jego zauważenia przez zarząd.
  2. Termin na złożenie wniosku wynosi 30 dni od dnia wystąpienia podstawy ogłoszenia upadłości.
  3. Obowiązek ciąży indywidualnie na każdym członku zarządu spółki, niezależnie od wewnętrznego podziału obowiązków — każdy ponosi za niego odpowiedzialność, choć jeden wniosek złożony w terminie jest wystarczający.
  4. Kryterium bilansowe — zobowiązania przekraczające wartość majątku przez ponad 24 miesiące — dotyczy osób prawnych oraz niektórych jednostek organizacyjnych posiadających zdolność prawną.
  5. Restrukturyzacja może być alternatywą dla upadłości, ale wymaga podjęcia działań odpowiednio wcześnie — zanim termin 30 dni upłynie.

Jeżeli mają Państwo wątpliwości co do tego, czy obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości już powstał, warto jak najszybciej skonsultować się z doradcą restrukturyzacyjnym. Każdy dzień zwłoki może mieć znaczenie dla oceny terminowości działania zarządu. Zapraszamy do kontaktu z kancelarią Restruktor.

Zobacz też:

Wszystkie artykuły dotyczące niewypłacalności przedsiębiorcy znajdziesz w Bazie wiedzy — Restrukturyzacja i upadłość przedsiębiorcy.


Specjalizujemy się w zakresie prawa upadłościowego i restrukturyzacji.
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z nami za pośrednictwem formularza.

Kontakt

Podobne wpisy