Co zrobić w przypadku nieprzyjęcia układu przez wierzycieli lub odmowy zatwierdzenia układu przez sąd restrukturyzacyjny?

Restrukturyzacja się nie powiodła. Wierzyciele odrzucili układ albo sąd odmówił jego zatwierdzenia. To jeden z najtrudniejszych momentów dla przedsiębiorcy — ale nie jest to koniec możliwości. Prawo przewiduje konkretne ścieżki dalszego działania, a terminy na ich uruchomienie są bardzo krótkie. Decyzje podjęte w ciągu najbliższych dni mogą zadecydować o tym, czy firma dostanie drugą szansę, czy wierzyciele przejmą inicjatywę.

Jak dochodzi do zakończenia postępowania
Sposób zakończenia postępowania zależy od tego, w jakim trybie było prowadzone, i ma znaczenie dla dalszych kroków oraz terminów.

W postępowaniach sądowych — przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym — postępowanie kończy się postanowieniem sądu: o zatwierdzeniu układu, odmowie zatwierdzenia albo umorzeniu. Postanowienie to podlega zaskarżeniu zażaleniem.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu mechanizm jest inny. Jeżeli wierzyciele nie przyjęli układu i dłużnik nie złożył do sądu wniosku o jego zatwierdzenie, postępowanie umarza się z mocy prawa po upływie czterech miesięcy — bez postanowienia sądu i bez możliwości zaskarżenia. Jeżeli natomiast dłużnik złoży wniosek o zatwierdzenie układu, postępowanie kończy się już postanowieniem sądu — o zatwierdzeniu, odmowie zatwierdzenia albo umorzeniu — które podlega zaskarżeniu zażaleniem.

Co dzieje się natychmiast po niepowodzeniu
Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o odmowie zatwierdzenia układu albo o umorzeniu postępowania wygasa ochrona przed egzekucją. Taki sam skutek następuje w przypadku niezłożenia w terminie wniosku o zatwierdzenie układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Zawieszone postępowania egzekucyjne mogą być podejmowane na nowo, wierzyciele mogą wszczynać nowe egzekucje komornicze, a zakazy wypowiadania umów przestają obowiązywać. Praktycznie oznacza to możliwość ponownych zajęć rachunków bankowych, wierzytelności i innych składników majątku — często w ciągu kilku dni od prawomocnego zakończenia postępowania.

W postępowaniach sądowych — przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym — spis wierzytelności podlega zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza. Po prawomocnym zakończeniu postępowania wyciąg z tego spisu stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi, co oznacza, że wierzyciele mogą natychmiast składać wnioski o nadanie klauzuli wykonalności i wszczynać egzekucję bez potrzeby uzyskiwania nowego tytułu egzekucyjnego (wyroku, czy nakazu zapłaty). W postępowaniu o zatwierdzenie układu spis wierzytelności nie jest zatwierdzany przez sąd — wierzyciele muszą dochodzić swoich roszczeń w trybie ogólnym.

Jeżeli w zakończonym postępowaniu działał zarządca, jest on zobowiązany wydać dłużnikowi majątek, księgi i dokumenty niezwłocznie po uprawomocnieniu się postanowienia. Warto przy tym pamiętać, że złożenie uproszczonego wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego albo o ogłoszenie upadłości powoduje, że dłużnik nie odzyskuje zarządu majątkiem — jeśli był go pozbawiony lub ograniczony — aż do czasu prawomocnego rozpoznania takiego wniosku.

Terminy — liczy się każdy dzień
Ustawa przewiduje kilka ścieżek dalszego działania, ale wszystkie są obwarowane krótkimi terminami. Ich przekroczenie zamyka dostęp do uproszczonych procedur i może mieć poważne konsekwencje dla zarządu.

Po odmowie zatwierdzenia układu dłużnik może złożyć uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego albo uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości. Termin na złożenie tych wniosków jest równy terminowi przysługującemu na zaskarżenie postanowienia sądu — wynosi dwa tygodnie. W postępowaniu o zatwierdzenie układu, gdy sąd umorzył postępowanie po złożeniu wniosku o zatwierdzenie układu, termin na uproszczone wnioski wynosi siedem dni od umorzenia. Jeżeli natomiast postępowanie umorzyło się z mocy prawa wskutek niezłożenia wniosku o zatwierdzenie, uproszczone wnioski nie przysługują — dłużnik może wówczas złożyć standardowy wniosek restrukturyzacyjny lub wniosek o ogłoszenie upadłości w trybie ogólnym.

Dłużnik może przy tym korzystać z tych uprawnień równolegle — złożyć zażalenie na postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu, jeśli uważa je za błędne, i jednocześnie złożyć uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości jako zabezpieczenie na wypadek oddalenia zażalenia. Sąd rozpoznaje wówczas najpierw zażalenie, a dopiero po jego prawomocnym rozstrzygnięciu przystępuje do rozpoznania uproszczonego wniosku.

W przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym, gdy podstawą umorzenia jest nieprzyjęcie układu przez wierzycieli, uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego można złożyć w terminie tygodnia od dnia zgromadzenia wierzycieli, na którym nie przyjęto układu. W pozostałych przypadkach zakończenia tych postępowań postanowieniem sądu termin na uproszczony wniosek o sanację jest równy terminowi na złożenie zażalenia — dwa tygodnie.

Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości może złożyć każda osoba uprawniona do złożenia wniosku o upadłość zgodnie z prawem upadłościowym — a więc nie tylko dłużnik, ale również wierzyciel — w terminie przewidzianym do złożenia zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania albo postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu.

Ścieżka odwoławcza: zażalenie na niekorzystne rozstrzygnięcie
Na postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu i na postanowienie o umorzeniu postępowania przysługuje zażalenie w terminie dwóch tygodni. Sprawę rozpoznaje sąd okręgowy jako sąd drugiej instancji.

Zażalenie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy niekorzystne rozstrzygnięcie wynikło z błędu sądu — wadliwej oceny przesłanek odmowy, nieprawidłowych ustaleń faktycznych dotyczących ważności głosów, błędnej oceny progu 15% wierzytelności spornych albo nieuzasadnionego przyjęcia domniemania niewykonalności układu. Jeżeli rozstrzygnięcie było merytorycznie słuszne, zażalenie rzadko zmienia wynik.

Istotna właściwość proceduralna: złożenie zażalenia i uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości nie wykluczają się wzajemnie. Ustawa wprost przewiduje, że rozpoznanie uproszczonego wniosku o upadłość wstrzymuje się do czasu rozpoznania zażalenia. Można więc złożyć oba jednocześnie — zaskarżyć niekorzystne rozstrzygnięcie i równolegle zabezpieczyć ścieżkę upadłościową na wypadek oddalenia zażalenia. Jest to rozsądne rozwiązanie zwłaszcza wtedy, gdy wynik zażalenia jest niepewny, a dłużnik chce mieć pewność, że nie przekroczy terminu na uproszczony wniosek o upadłość.

Uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego
Gdy firma ma realny potencjał naprawczy, ale poprzednie postępowanie okazało się niewystarczającym narzędziem, naturalnym krokiem jest złożenie uproszczonego wniosku o otwarcie postępowania sanacyjnego. Uproszczony wniosek wymaga jedynie spełnienia wymogów formalnych pisma procesowego i zawiera żądanie otwarcia postępowania sanacyjnego — sąd korzysta z materiału zgromadzonego w poprzednim postępowaniu, bez konieczności składania rozbudowanej dokumentacji wymaganej przy standardowym wniosku.

Postępowanie sanacyjne daje najszersze spośród wszystkich trybów restrukturyzacyjnych uprawnienia naprawcze. Zarządca może odstępować od niekorzystnych umów, przeprowadzać zwolnienia grupowe na uproszczonych zasadach i podejmować działania restrukturyzacyjne niemożliwe w innych trybach. Ochrona przed egzekucją trwa przez cały czas postępowania. Postępowanie sanacyjne jest jednak jednocześnie najbardziej kosztownym trybem restrukturyzacyjnym — wynagrodzenie zarządcy i koszty obsługi są istotnie wyższe niż w postępowaniu o zatwierdzenie układu. Decyzja o jego otwarciu powinna być poprzedzona rzetelną oceną, czy firma jest w stanie udźwignąć te koszty i czy ma realną szansę na przyjęcie układu po przeprowadzeniu działań sanacyjnych.

Uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości
Jeżeli firma nie ma realnych szans na dalsze funkcjonowanie, a kolejna próba restrukturyzacji byłaby jedynie odkładaniem nieuchronnego, właściwym krokiem jest złożenie uproszczonego wniosku o ogłoszenie upadłości. Uproszczony wniosek zawiera wyłącznie żądanie ogłoszenia upadłości — bez dokumentacji wymaganej przy standardowym wniosku.

Decyzja o złożeniu wniosku o upadłość ma bezpośredni związek z odpowiedzialnością zarządu omówioną w kolejnej sekcji. W wielu sytuacjach jest to nie tyle opcja, ile obowiązek chroniący zarząd przed poważnymi konsekwencjami prawnymi.

Odpowiedzialność zarządu po nieudanej restrukturyzacji
Niepowodzenie restrukturyzacji otwiera na nowo kwestię odpowiedzialności osobistej członków zarządu — i jest to jeden z najważniejszych praktycznych aspektów tej sytuacji.

W przypadku postępowania o zatwierdzenie układu dopiero prawomocne zatwierdzenie układu przez sąd wiązałoby się z ochroną zarządu przed zarzutem niezłożenia wniosku o upadłość w terminie. Odmowa zatwierdzenia lub umorzenie postępowania oznacza, że ta ochrona nie powstała. Dłużnik pozostaje w stanie niewypłacalności. Aktualny pozostaje więc obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

W postępowaniach sądowych sytuacja jest nieco inna: samo otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego już chroniło zarząd — pod warunkiem że nastąpiło w terminie przewidzianym na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. W toku restrukturyzacji nie można było ogłosić upadłości. Po niepomyślnym zakończeniu postępowania stan niewypłacalności powraca i termin na złożenie wniosku o upadłość biegnie od nowa.

Szybkie złożenie uproszczonego wniosku o upadłość po niepowodzeniu restrukturyzacji chroni zarząd przed odpowiedzialnością na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych i art. 116 Ordynacji podatkowej. Szczegółowe omówienie zasad tej odpowiedzialności i sposobów ochrony zarządu znajduje się w osobnym artykule.

Upadłość konsumencka dla przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną
Przedsiębiorcy prowadzący działalność jako osoby fizyczne mają do dyspozycji ścieżkę, z której w praktyce korzysta bardzo wiele osób po nieudanej restrukturyzacji. Zamiast ogłaszać upadłość jako przedsiębiorca — co wiąże się z bardziej skomplikowaną procedurą — można zamknąć działalność gospodarczą, wykreślić się z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, a następnie złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej, czyli w trybie upadłości konsumenckiej.

Procedura upadłości konsumenckiej jest prostsza, tańsza i szybsza niż upadłość przedsiębiorcy. Daje realną możliwość oddłużenia — umorzenia całości lub części zobowiązań, których dłużnik nie jest w stanie spłacić — i pozwala zacząć od nowa bez ciężaru wcześniejszych długów firmowych. Jest to szczególnie atrakcyjna opcja dla osób, które nie planują kontynuować działalności gospodarczej i chcą jak najszybciej wyjść z sytuacji zadłużenia. Szczegółowe omówienie tej ścieżki, jej warunków i przebiegu znajduje się w osobnym artykule.

Porozumienia z wierzycielami poza postępowaniem
Formalne postępowanie restrukturyzacyjne lub upadłościowe nie jest jedyną drogą wyjścia z trudnej sytuacji. Gdy liczba kluczowych wierzycieli jest niewielka i są oni otwarci na rozmowy, możliwe jest zawarcie bezpośrednich porozumień — bez angażowania sądu, bez kosztów postępowania i bez publicznego rozgłosu.

Negocjacje z wierzycielami prywatnymi mogą przybrać formę ugody, rozłożenia spłaty na raty, odroczenia terminu płatności lub częściowego umorzenia długu. W przypadku zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i urzędu skarbowego możliwe jest zawarcie administracyjnego układu ratalnego na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Ordynacji podatkowej. Mechanizmy te zostały szczegółowo omówione w osobnym artykule poświęconym restrukturyzacji zobowiązań podatkowych i składek ZUS.

Ścieżka pozasądowa jest szybsza i tańsza niż formalne postępowanie, ale ma istotne ograniczenie: nie daje żadnej ochrony przed egzekucją ze strony wierzycieli, którzy nie przystąpili do porozumienia. Jeżeli choćby jeden aktywny wierzyciel zdecyduje się na egzekucję, porozumienie z pozostałymi może okazać się niewystarczające. Warto więc rozważyć tę ścieżkę wtedy, gdy strukturę wierzytelności da się opanować w drodze bezpośrednich negocjacji z wszystkimi lub zdecydowaną większością wierzycieli.

Ponowna restrukturyzacja — kiedy i w jakim trybie
Niepowodzenie w jednym trybie nie zamyka drogi do kolejnego postępowania restrukturyzacyjnego. Warto jednak dokładnie przeanalizować przyczyny poprzedniego niepowodzenia, zanim podejmie się kolejną próbę — forsowanie tych samych rozwiązań bez żadnych zmian rzadko przynosi inny wynik.

Rozważając ponowne postępowanie o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem, należy pamiętać o ograniczeniu z art. 226a p.r. Obwieszczenie jest niedopuszczalne, jeżeli w ciągu ostatnich dziesięciu lat dłużnik prowadził postępowanie o zatwierdzenie układu, w którym dokonano obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego — albo jeżeli w ciągu ostatnich dziesięciu lat umorzono jakiekolwiek postępowanie restrukturyzacyjne prowadzone wobec dłużnika, niezależnie od jego trybu. Wyjątkiem jest wyłącznie umorzenie za zgodą rady wierzycieli. Zakaz ten dotyczy jednak wyłącznie obwieszczenia — nie samego postępowania o zatwierdzenie układu. Możliwe jest zatem przeprowadzenie postępowania o zatwierdzenie układu bez obwieszczenia, tyle że bez ochrony przed egzekucją, jaką daje obwieszczenie. W pewnych okolicznościach — gdy firma nie jest bezpośrednio zagrożona egzekucją i zależy jej przede wszystkim na formalnym zatwierdzeniu układu przez sąd — może to być wykonalna opcja.

Inne tryby restrukturyzacyjne — przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe i postępowanie sanacyjne — nie są objęte tym ograniczeniem i mogą być otwarte niezależnie od historii wcześniejszych postępowań. Trzeba jednak liczyć się z tym, że sąd przy rozpoznaniu wniosku ocenia, czy otwarcie postępowania nie prowadziłoby do pokrzywdzenia wierzycieli, a w przypadku postępowania układowego i sanacyjnego — czy dłużnik uprawdopodobnił zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu. Historia nieudanej restrukturyzacji, zwłaszcza jeżeli w jej toku dłużnik nie regulował bieżących zobowiązań, może więc utrudnić otwarcie kolejnego postępowania. Wniosek musi być przekonująco uzasadniony — pokazywać, co zmieniło się od czasu poprzedniego niepowodzenia i dlaczego kolejna próba ma realne szanse powodzenia.

Trzeba też liczyć się z tym, że postępowania sądowe są istotnie droższe niż postępowanie o zatwierdzenie układu. Wynagrodzenie nadzorcy sądowego lub zarządcy jest ustalane w oparciu o inne zasady i może być wielokrotnie wyższe niż wynagrodzenie nadzorcy układu. To jeden z czynników, które powinny wpływać na wybór trybu przy kolejnej próbie.

Jak ocenić przyczyny niepowodzenia
Zanim podejmie się jakiekolwiek działanie, warto zrozumieć, dlaczego poprzednia próba się nie powiodła. Najczęstsze przyczyny niepowodzenia to zbyt późne rozpoczęcie restrukturyzacji — gdy sytuacja firmy była już zbyt poważna na wybrany tryb — albo błędny dobór trybu postępowania do aktualnej kondycji przedsiębiorstwa. Nieudaną restrukturyzację powodują też nierealistyczne propozycje układowe niedopasowane do oczekiwań wierzycieli, brak komunikacji z kluczowymi wierzycielami oraz przekroczenie progu wierzytelności spornych. Osobną grupę stanowią błędy w samym toku postępowania: nieregulowanie bieżących zobowiązań uruchamiające domniemanie niewykonalności układu, czy błędy proceduralne przy głosowaniu skutkujące nieważnością oddanych głosów lub uniemożliwiające zatwierdzenie układu.

Każda z tych przyczyn otwiera inne możliwości naprawienia sytuacji i wymaga innych działań. Bez rzetelnej analizy — najczęściej możliwej dopiero po zapoznaniu się z dokumentacją poprzedniego postępowania — trudno wybrać właściwą ścieżkę.

Perspektywa wierzycieli — dlaczego czas nagli
Wierzyciele po nieudanej restrukturyzacji nie czekają. W postępowaniach sądowych dysponują tytułem egzekucyjnym ze spisu wierzytelności i mogą natychmiast składać wnioski o nadanie klauzuli wykonalności. W postępowaniu o zatwierdzenie układu muszą uzyskać tytuł w trybie ogólnym, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby równolegle złożyli uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika — w tym samym terminie co dłużnik. Jeżeli wierzyciel złoży taki wniosek, a dłużnik nie ma przygotowanej odpowiedzi, inicjatywa co do kształtu dalszego postępowania przechodzi na stronę wierzycieli. To kolejny powód, dla którego działanie w ciągu pierwszych kilku dni po niepowodzeniu restrukturyzacji jest tak istotne.

Podsumowanie

  1. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o odmowie zatwierdzenia lub umorzeniu wygasa ochrona przed egzekucją — w postępowaniach sądowych wierzyciele uzyskują tytuł egzekucyjny ze spisu wierzytelności, w postępowaniu o zatwierdzenie układu muszą dochodzić roszczeń w trybie ogólnym. Możliwe są natychmiastowe zajęcia rachunków bankowych i innych składników majątku.
  2. Terminy na dalsze działania są krótkie — dwa tygodnie na uproszczony wniosek o sanację lub upadłość przy odmowie zatwierdzenia, siedem dni przy umorzeniu postępowania o zatwierdzenie układu w przedmiocie rozpoznania wniosku.
  3. Zażalenie i uproszczony wniosek o upadłość można złożyć równolegle — rozpoznanie uproszczonego wniosku o upadłość wstrzymuje się do czasu rozpoznania zażalenia, co pozwala jednocześnie zaskarżyć niekorzystne rozstrzygnięcie i zabezpieczyć ścieżkę upadłościową.
  4. Niepowodzenie restrukturyzacji otwiera na nowo kwestię odpowiedzialności zarządu — termin na złożenie wniosku o upadłość biegnie od nowa, a szybkie złożenie uproszczonego wniosku chroni zarząd przed odpowiedzialnością osobistą.
  5. Przedsiębiorcy będący osobami fizycznymi mogą zamknąć działalność i ogłosić upadłość konsumencką — to prostsza, tańsza i szybsza ścieżka oddłużenia, z której w praktyce korzysta wiele osób po nieudanej restrukturyzacji.
  6. Możliwe są bezpośrednie porozumienia z wierzycielami poza postępowaniem sądowym, w tym układy ratalne z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i urzędem skarbowym — bez kosztów postępowania i bez ochrony przed egzekucją ze strony pozostałych wierzycieli.
  7. Uproszczony wniosek o sanację daje dostęp do najszerszych narzędzi naprawczych, ale postępowanie sanacyjne wiąże się z istotnie wyższymi kosztami niż postępowanie o zatwierdzenie układu.
  8. Ponowna restrukturyzacja jest możliwa — zakaz ponownego obwieszczenia w postępowaniu o zatwierdzenie układu obowiązuje przez dziesięć lat, ale postępowanie bez obwieszczenia jest dopuszczalne, a inne tryby sądowe nie są objęte żadnym ograniczeniem.
  9. Analiza przyczyn niepowodzenia jest pierwszym i najważniejszym krokiem — bez zrozumienia, co poszło nie tak, kolejna próba obarczona jest dużym ryzykiem powtórzenia tych samych błędów.

Twoja restrukturyzacja zakończyła się niepowodzeniem? Skontaktuj się z Kancelarią Restruktor — przeanalizujemy przyczyny niepowodzenia, ocenimy, która ścieżka ma sens w Twojej sytuacji i pomożemy działać, zanim zrobią to wierzyciele.

Zobacz też:

Wszystkie artykuły dotyczące niewypłacalności przedsiębiorcy znajdziesz w Bazie wiedzy — Restrukturyzacja i upadłość przedsiębiorcy.


Specjalizujemy się w zakresie prawa upadłościowego i restrukturyzacji.
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z nami za pośrednictwem formularza.

Kontakt

Podobne wpisy