Jak głosować nad układem w postępowaniu restrukturyzacyjnym? Poradnik wierzyciela.
Masz dłużnika, który nie płaci.
Wykonałeś usługę, dostarczyłeś towar, udzieliłeś pożyczki i czekasz na zapłatę. Mija termin płatności, wysyłasz przypomnienie, po jakimś czasie dociera do ciebie, że dłużnik ma poważniejsze problemy finansowe. Być może udało się uzyskać nakaz zapłaty i wszcząć egzekucję.
Nagle przychodzi zawiadomienie: wobec dłużnika otwarto postępowanie restrukturyzacyjne, wszczęcie nowej egzekucji jest teraz zakazane, a prowadzona dotychczas egzekucja uległa zawieszeniu z mocy prawa.
Powyższy scenariusz staje się coraz bardziej powszechny. Wciąż jednak brakuje wiedzy, jak zachować się w takiej sytuacji i jakie prawa przysługują wierzycielowi w postępowaniu restrukturyzacyjnym. Zebraliśmy najważniejsze informacje w tym artykule.
Co to jest restrukturyzacja?
Restrukturyzacja jest procedurą wszczynana wobec przedsiębiorcy, którego sytuacja finansowa wskazuje, że w niedługim czasie stanie się niewypłacalny, albo już jest w takim stanie. Jest to procedura naprawcza, której zastosowanie ma doprowadzić do uniknięcia upadłości.
Procedura wszczynana jest z inicjatywy dłużnika, ale jej przebieg zależy w dużej mierze od woli wierzycieli. Nad postępowaniem nadzór sprawuje licencjonowany doradca restrukturyzacyjny, a przyjęty układ podlega zatwierdzeniu przez sąd.
W niniejszym artykule skupiamy się przede wszystkim na postępowaniu o zatwierdzenie układu, które jest najpopularniejszym i najprostszym rodzajem postępowania restrukturyzacyjnego — toczącym się w większości poza sądem. Poza nim funkcjonują jeszcze trzy inne procedury: przyspieszone postępowanie układowe, postępowanie układowe oraz postępowanie sanacyjne. Każde z nich ma swoją specyfikę, ale zasady omawiane w niniejszym artykule znajdą zastosowanie do nich wszystkich.
Otwarcie postępowania o zatwierdzenie układu
Postępowanie o zatwierdzenie układu wszczynane jest z inicjatywy dłużnika, który wybiera też doradcę restrukturyzacyjnego pełniącego funkcję nadzorcy układu. Nadzorca odpowiada za prawidłowy przebieg całego postępowania.
Z punktu widzenia wierzyciela kluczowe są dwie daty. Pierwsza to dzień układowy — data, na którą ustala się wierzytelności objęte postępowaniem. Wszystkie zobowiązania powstałe do dnia układowego będą objęte układem. Liczy się data powstania zobowiązania, a nie data wymagalności czy wystawienia faktury. Jeśli więc usługa została wykonana przed dniem układowym, a faktura wystawiona po nim — wierzytelność i tak wchodzi do układu. W przypadku kredytów i pożyczek układem objęta jest cała kwota zobowiązania, nie tylko wymagalne raty. W przypadku opłat okresowych, takich jak czynsz najmu czy abonament, do układu wchodzi proporcjonalna część płatności za dany okres rozliczeniowy.
Druga kluczowa data to dzień publikacji obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Z tym dniem dłużnik uzyskuje ochronę umożliwiającą kontynuowanie działalności: zakaz wszczynania i zawieszenie już prowadzonych postępowań egzekucyjnych oraz ochrona przed wypowiedzeniem umów o kluczowym znaczeniu dla funkcjonowania przedsiębiorstwa. Ochrona ta trwa przez cztery miesiące od dnia obwieszczenia. Jeśli w tym czasie do sądu nie wpłynie wniosek o zatwierdzenie układu — ochrona wygasa. Jeśli wniosek zostanie złożony — ochrona trwa do momentu prawomocnego rozpoznania wniosku przez sąd.
W toku postępowania wierzytelności objęte układem nie są spłacane na bieżąco — zostaną zaspokojone dopiero na warunkach i w terminach określonych w układzie, po jego zatwierdzeniu przez sąd. Dłużnik ma natomiast obowiązek regulować na bieżąco wszystkie zobowiązania powstałe po dniu układowym. Wierzyciel powinien też wiedzieć, że nie może dokonać potrącenia wierzytelności układowej z wierzytelnością dłużnika powstałą po dniu układowym.
O otwarciu postępowania wierzyciel dowie się najprawdopodobniej najpierw od samego dłużnika. Można też samodzielnie sprawdzić, czy wobec dłużnika nie wszczęto postępowania w Krajowym Rejestrze Zadłużonych — wchodząc w Tablicę obwieszczeń i wybierając zakładkę Podmiot niebędący osobą fizyczną lub Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą. Ogólny poradnik, jak korzystać z systemu, dostępny jest w artykule Czym jest Krajowy Rejestr Zadłużonych i jak z niego korzystać?
Następnie nadzorca układu zawiadomi wierzyciela o otwarciu postępowania listem poleconym, przesyłając kartę do głosowania nad układem wraz z propozycjami układowymi oraz informacją o sposobie głosowania przez Krajowy Rejestr Zadłużonych.
Układ
Układ jest finalnym rezultatem postępowania restrukturyzacyjnego — to ten dokument określa zasady i terminy spłaty wierzycieli. Układ jest odpowiednikiem ugody z tą różnicą, że wiąże wszystkich wierzycieli i przewiduje dla nich jednolite zasady spłaty w ramach poszczególnych grup. Może być kształtowany dowolnie: określa stopień zaspokojenia wierzytelności, terminy spłaty oraz zakres umorzenia należności głównej i ubocznych, takich jak odsetki.
Propozycje układowe formułuje dłużnik. Aby układ był wiążący, musi uzyskać akceptację wierzycieli.
Jak wierzyciele głosują i kiedy układ zostaje przyjęty?
W praktyce niemal wszystkie postępowania restrukturyzacyjne przewidują podział wierzycieli na grupy obejmujące poszczególne kategorie interesów. Układ zostaje przyjęty, jeżeli w każdej z tych grup wypowie się za nim więcej niż połowa głosujących wierzycieli, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom z danej grupy. Ustawa przewiduje też mechanizm pozwalający na przyjęcie układu mimo braku wymaganej większości w niektórych grupach — szczegółowe zasady głosowania, w tym opis tego mechanizmu, omówione są w artykule Zasady przyjmowania układu w restrukturyzacji – ilu wierzycieli musi poprzeć układ?
Przyjęty i zatwierdzony układ wiąże wszystkich wierzycieli — również tych, którzy głosowali przeciwko jego przyjęciu, i tych, którzy nie oddali głosu.
Uprawnienia wierzycieli w toku postępowania o zatwierdzenie układu
Wierzyciel zazwyczaj nie dysponuje szczegółowymi informacjami o sytuacji dłużnika. Może samodzielnie sprawdzić np. sprawozdania finansowe składane do KRS przez dłużnika będącego spółką — dostępne w Repozytorium Dokumentów Finansowych. W przypadku wszczęcia postępowania restrukturyzacyjnego wierzyciel uzyskuje jednak znacznie szersze uprawnienia.
Na podstawie art. 216 ust. 1 prawa restrukturyzacyjnego wierzyciel może żądać od nadzorcy układu informacji o sytuacji majątkowej dłużnika i możliwościach wykonania układu — w zakresie niezbędnym do podjęcia racjonalnej ekonomicznie decyzji o głosowaniu.
Przede wszystkim warto złożyć wniosek o dostęp do elektronicznych akt postępowania prowadzonych w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. W aktach warto zwrócić uwagę na wstępny plan restrukturyzacyjny i dołączony do niego bilans — zawiera informacje o przyczynach trudnej sytuacji finansowej i planach naprawy. Istotny jest też spis wierzytelności oraz spis wierzytelności spornych, z których wynika, ilu wierzycieli ma dłużnik, jaka jest łączna kwota zadłużenia i czy wierzytelność danego wierzyciela została prawidłowo ujęta. Warto zapoznać się również z pełnym planem restrukturyzacyjnym zawierającym prognozy finansowe na najbliższe pięć lat, z testem zaspokojenia — o ile został sporządzony, bo w przypadku dłużników będących mikroprzedsiębiorcami nie jest obowiązkowy — który pokazuje przewidywany stopień zaspokojenia wierzycieli w scenariuszu restrukturyzacji i w scenariuszu upadłości, oraz — tam, gdzie pojawia się wierzyciel publicznoprawny — z testem prywatnego wierzyciela, zawierającym analizę porównawczą stopnia zaspokojenia w układzie wobec ewentualnego postępowania upadłościowego.
Jeśli wierzyciel dostrzeże nieprawidłowości w przebiegu postępowania, może zgłosić swoje zastrzeżenia — sąd weźmie je pod uwagę przy zatwierdzaniu układu.
Czy głosować za układem?
To najważniejsza decyzja w toku postępowania restrukturyzacyjnego. Jeśli wierzyciel nie odda głosu, inni wierzyciele zdecydują za niego — a i tak będzie związany postanowieniami układu.
Przede wszystkim należy uzyskać jak najwięcej informacji i ocenić wiarygodność założeń przedstawionych w planie restrukturyzacyjnym. Warto sprawdzić, czy ocena możliwości wykonania układu nie jest zbyt optymistyczna — dłużnicy, chcąc zachęcić wierzycieli do głosowania za układem, składają niekiedy propozycje wysokiego stopnia zaspokojenia lub szybkiej spłaty zobowiązań, które mogą nie znajdować oparcia w realistycznej prognozie finansowej.
Po drugie, należy porównać stopień zaspokojenia w ramach układu z tym, co wierzyciel mógłby uzyskać w ewentualnym postępowaniu upadłościowym. Restrukturyzacja ma ekonomiczny sens wtedy, gdy korzyści z kontynuacji działalności przez dłużnika przełożą się na wyższy stopień zaspokojenia wierzycieli niż w upadłości. Szczególnie przydatnym dokumentem do takiej oceny jest test zaspokojenia o ile został sporządzony lub test prywatnego wierzyciela.
Głosowanie za układem oznacza, że wierzyciel wierzy w zdolność dłużnika do jego wykonania i oczekuje wyższego zaspokojenia niż w upadłości. Głosowanie przeciwko oznacza, że wierzyciel liczy na wyższe zaspokojenie w egzekucji lub postępowaniu upadłościowym.
Jest to decyzja o charakterze przede wszystkim ekonomicznym. Warto też wziąć pod uwagę, że jeśli dłużnik jest stałym kontrahentem — przyjęcie układu oznacza zachowanie klienta, który będzie kontynuował zakupy. Na nowe zobowiązania dłużnik jest zobowiązany płacić na bieżąco.
Jak oddać głos przez Krajowy Rejestr Zadłużonych?
Jedyną formą głosowania nad układem jest oddanie głosu za pośrednictwem Krajowego Rejestru Zadłużonych. Głos można oddać samodzielnie lub przez pełnomocnika procesowego — doradcę restrukturyzacyjnego, radcę prawnego lub adwokata. Korzystając z doświadczonego pełnomocnika, wierzyciel unika problemów technicznych związanych z obsługą systemu i uzyskaniem dostępu do akt postępowania. Pisma składane w formie papierowej nie wywołują skutków prawnych — jedyną skuteczną formą wnoszenia pism w sprawach restrukturyzacyjnych jest Krajowy Rejestr Zadłużonych.
Szczegółową instrukcję techniczną, jak krok po kroku oddać głos przez system — w tym kiedy konieczne jest dosłanie papierowego oryginału karty do nadzorcy układu — znajdziesz w artykule Jak oddać głos nad układem przez Krajowy Rejestr Zadłużonych?
Zatwierdzenie układu
Po upływie terminu na oddawanie głosów nadzorca układu analizuje wyniki głosowania i weryfikuje ważność oddanych głosów — prawidłowość podpisów oraz umocowanie osób, które podpisały karty do głosowania. Jeśli wymagane poparcie zostało uzyskane, nadzorca stwierdza przyjęcie układu i sporządza sprawozdanie z przebiegu głosowania. Wierzyciel ma wgląd do tego dokumentu w aktach postępowania — może sprawdzić, jak głosowali pozostali wierzyciele i czy jego głos został prawidłowo zaliczony.
Ostatecznego zatwierdzenia układu dokonuje sąd na wniosek dłużnika. Układ wchodzi w życie po uprawomocnieniu się postanowienia o zatwierdzeniu. Wierzyciel ma prawo zaskarżyć postanowienie sądu, jeśli uważa, że postępowanie zostało przeprowadzone nieprawidłowo i układ nie powinien być zatwierdzony.
Wykonywanie układu
Postępowanie restrukturyzacyjne jest platformą porozumienia się dłużnika z wierzycielami. Sukcesem nie jest jednak samo przyjęcie i zatwierdzenie układu, lecz jego późniejsze wykonanie. Spłata wierzycieli na zasadach określonych w układzie rozpoczyna się po uprawomocnieniu postanowienia o zatwierdzeniu.
Z chwilą uprawomocnienia nadzorca układu obejmuje funkcję nadzorcy wykonania układu i sporządza co kwartał sprawozdanie z wykonania układu i realizacji planu restrukturyzacyjnego.
W razie niewykonywania układu przez dłużnika układ może zostać uchylony przez sąd na wniosek dłużnika, nadzorcy wykonania układu lub wierzyciela. Jeśli układ przewidywał częściowe umorzenie zobowiązań, uchylenie układu powoduje powrót wierzytelności do pierwotnych wysokości. Szczegółowo kwestię tę omawia artykuł Czy prawomocnie zatwierdzony układ może zostać uchylony?
Podsumowanie
- Wierzyciel uzyskuje w toku postępowania restrukturyzacyjnego szereg uprawnień — w szczególności prawo dostępu do akt postępowania w Krajowym Rejestrze Zadłużonych i żądania informacji o sytuacji majątkowej dłużnika.
- Głosowanie nad układem to decyzja przede wszystkim ekonomiczna — należy porównać stopień zaspokojenia w układzie z tym, co wierzyciel uzyska w ewentualnym postępowaniu upadłościowym.
- Układ zostaje przyjęty, gdy uzyska wymaganą podwójną większość w każdej grupie wierzycieli — ponad połowy głosujących wierzycieli i co najmniej dwóch trzecich sumy wierzytelności głosujących.
- Ustawa przewiduje mechanizm pozwalający przyjąć układ mimo sprzeciwu niektórych grup — szczegółowe zasady opisane są w odrębnym artykule z tej serii.
- Układ wiąże wszystkich wierzycieli, również tych, którzy głosowali przeciwko lub nie oddali głosu.
- Jedyną skuteczną formą oddania głosu jest głosowanie przez Krajowy Rejestr Zadłużonych — pisma papierowe nie wywołują skutków prawnych.
- W razie niewykonania układu wierzyciel może wystąpić z wnioskiem o jego uchylenie, co przywraca wierzytelności do pierwotnych wysokości.
Jeśli chcesz, żeby wierzytelnością w postępowaniu restrukturyzacyjnym zajął się doświadczony doradca restrukturyzacyjny — skontaktuj się z Kancelarią Restruktor. Możemy dokonać analizy dokumentów i w Twoim imieniu oddać głos nad układem.
Zobacz też:
- Zasady przyjmowania układu w restrukturyzacji – ilu wierzycieli musi poprzeć układ?
- Jak oddać głos nad układem przez Krajowy Rejestr Zadłużonych? Instrukcja dla wierzyciela.
- Kiedy sąd restrukturyzacyjny odmawia zatwierdzenia układu?
