Kiedy sąd restrukturyzacyjny odmawia zatwierdzenia układu?

Wierzyciele powiedzieli „tak”. Wymagane większości zostały osiągnięte. Czy to oznacza, że układ na pewno wejdzie w życie? Niekoniecznie. Sąd restrukturyzacyjny nie jest instytucją, która jedynie formalnie potwierdza wolę wierzycieli — ma obowiązek zbadania układu pod kątem zgodności z prawem i realnych możliwości wykonania. W określonych przypadkach musi odmówić zatwierdzenia, nawet jeśli głosowanie wypadło pomyślnie.

Odmowa zatwierdzenia a umorzenie postępowania — ważne rozróżnienie
Zanim omówimy przesłanki odmowy, warto wyjaśnić różnicę między dwiema instytucjami, które w praktyce bywają mylone.

Odmowa zatwierdzenia układu dotyczy sytuacji, gdy układ został przyjęty przez wierzycieli, ale sąd uznaje, że nie może go zatwierdzić. Postępowanie zostaje zakończone z dniem uprawomocnienia się postanowienia o odmowie.

Umorzenie postępowania to instytucja odrębna — postępowanie kończy się bez dojścia do etapu zatwierdzenia, najczęściej dlatego, że układ nie został w ogóle przyjęty przez wierzycieli, albo z innych przyczyn przewidzianych w ustawie. Przesłanki umorzenia omówione są w dalszej części artykułu.

Różnica ma istotne znaczenie praktyczne. W postępowaniach sądowych — przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym — spis wierzytelności jest zatwierdzany przez sędziego-komisarza. Po prawomocnej odmowie zatwierdzenia układu lub prawomocnym umorzeniu takich postępowań wyciąg z zatwierdzonego spisu wierzytelności stanowi tytuł egzekucyjny przeciwko dłużnikowi — wierzyciele mogą na jego podstawie prowadzić egzekucję bez konieczności uzyskiwania nowego tytułu w postępowaniu sądowym. W postępowaniu o zatwierdzenie układu spis wierzytelności nie jest zatwierdzany przez sąd w toku postępowania — sporządza go nadzorca układu — i przy odmowie zatwierdzenia nie powstaje tytuł egzekucyjny z tego spisu.

Pierwsza przesłanka odmowy: naruszenie prawa
Sąd odmawia zatwierdzenia układu, jeżeli narusza on prawo. Przepis wymienia jako szczególny przykład udzielenie pomocy publicznej niezgodnie z przepisami — na przykład gdy restrukturyzacja zobowiązań publicznoprawnych nastąpiła w sposób, który stanowi niedozwoloną pomoc publiczną, bez spełnienia wymaganych warunków.

Naruszenie prawa może jednak przybierać różne formy: wadliwy podział wierzycieli na grupy, naruszenie zasady równego traktowania wierzycieli w tej samej grupie, propozycje układowe wykraczające poza dopuszczalne formy restrukturyzacji określone w ustawie, albo głosowanie przeprowadzone z uchybieniami proceduralnymi, które mogły wpłynąć na jego wynik.

Badając zgodność z prawem, sąd weryfikuje nie tylko treść układu, ale również prawidłowość całego przebiegu głosowania. Obejmuje to ponowną ocenę ważności oddanych głosów — sąd może odmówić uznania głosu, który nadzorca układu wcześniej przyjął, jeżeli stwierdzi braki formalne: błędny podpis, brak lub wadliwe umocowanie pełnomocnika wierzyciela albo inne nieprawidłowości w sposobie oddania głosu. W takiej sytuacji sąd na nowo przelicza wyniki głosowania, uwzględniając wyłącznie głosy uznane za ważne. Jeżeli po tej weryfikacji okaże się, że wymagane większości — osobowa lub kapitałowa — nie zostały osiągnięte, sąd odmówi zatwierdzenia układu mimo że nadzorca stwierdził jego przyjęcie. To kolejny powód, dla którego staranne formalne przeprowadzenie głosowania ma znaczenie nie mniejsze niż merytoryczna treść propozycji układowych.

Sąd bada te kwestie z urzędu — nie jest uzależniony od zastrzeżeń zgłoszonych przez uczestników postępowania.

Druga przesłanka odmowy: oczywista niemożność wykonania układu
Sąd odmawia zatwierdzenia, jeżeli jest oczywiste, że układ nie zostanie wykonany. Ustawa wprowadza przy tym ustawowe domniemanie: oczywistość niemożności wykonania układu zachodzi, gdy dłużnik nie wykonuje zobowiązań powstałych po dniu otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego.

Znaczenie tego domniemania jest bardzo praktyczne. Dłużnik, który w trakcie całego postępowania nie reguluje bieżących zobowiązań wobec dostawców, pracowników, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych czy urzędu skarbowego, sam dostarcza sądowi podstawy do odmowy — niezależnie od tego, jak starannie przygotowane są propozycje układowe. Trudno bowiem uzasadnić, że firma wykona wieloletni układ, skoro już teraz nie jest w stanie płacić bieżących zobowiązań.

Poza domniemaniem sąd ocenia również realność planu restrukturyzacyjnego i propozycji układowych — czy harmonogram spłat wynika z rzetelnych prognoz finansowych, czy przepływy pieniężne uzasadniają przyjęte założenia, czy plan restrukturyzacyjny jest wykonalny. Układ oparty na nierealistycznych prognozach przychodów lub na kontraktach, których zawarcie jest wysoce niepewne, naraża się na odmowę zatwierdzenia z tej przesłanki.

Trzecia przesłanka odmowy: naruszenie kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli
Sąd musi odmówić zatwierdzenia układu, jeżeli którykolwiek wierzyciel głosujący przeciw zgłosił zastrzeżenia zawierające uzasadniony zarzut, że w wyniku realizacji układu znalazłby się w gorszej sytuacji niż w postępowaniu upadłościowym — albo niż w przypadku zakończenia postępowania restrukturyzacyjnego bez przyjęcia układu.

Ta przesłanka wymaga spełnienia kilku warunków łącznie. Zastrzeżenia musi złożyć wierzyciel, który głosował przeciwko układowi — wierzyciel głosujący za nie może się na nią powoływać. Zastrzeżenia należy złożyć w terminie tygodnia od dnia przyjęcia układu. I wreszcie — zarzut musi być uzasadniony, to znaczy sąd po jego zbadaniu stwierdza, że rzeczywiście zachodzi ryzyko pokrzywdzenia.

Jeżeli zastrzeżenia zostają zgłoszone, a ich podstawą jest zarzut naruszenia kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli lub zarzut wadliwości zastosowania mechanizmu cram-down, sąd może zobowiązać nadzorcę albo zarządcę do przedłożenia opinii weryfikującej test zaspokojenia. Kluczowym dokumentem przy ocenie tego zarzutu jest właśnie test zaspokojenia — porównujący stopień zaspokojenia wierzycieli w układzie ze stopniem zaspokojenia, jaki osiągnęliby w postępowaniu upadłościowym.

Czwarta przesłanka odmowy: przekroczenie progu wierzytelności spornych
Ta przesłanka dotyczy wyłącznie dwóch trybów: postępowania o zatwierdzenie układu i przyspieszonego postępowania układowego. Wierzytelności sporne to wierzytelności, co do których dłużnik kwestionuje ich istnienie lub wysokość — trafiają one do odrębnego spisu wierzytelności spornych, a nie do głównego spisu wierzytelności. Sąd odmawia zatwierdzenia, jeżeli suma takich wierzytelności uprawniających do głosowania przekracza 15% sumy wszystkich wierzytelności uprawniających do głosowania. Przy łącznej wartości wierzytelności objętych postępowaniem wynoszącej milion złotych oznacza to, że wierzytelności kwestionowane przez dłużnika nie mogą przekroczyć 150 tysięcy złotych.

Dla przyspieszonego postępowania układowego ustawa przewiduje wyjątek: sąd może zatwierdzić układ mimo przekroczenia progu, jeżeli dłużnik wykaże, że nie wiedział o istnieniu spornych wierzytelności, a ich zaspokojenie w wyniku wykonania układu nie będzie mniejsze niż w przypadku ogłoszenia upadłości. W postępowaniu o zatwierdzenie układu takiego wyjątku nie ma — przekroczenie progu 15% zawsze prowadzi do odmowy.

Możliwość dokonania zmian w układzie zamiast odmowy
Zanim sąd odmówi zatwierdzenia z powodu wad układu, może — jeżeli jest to możliwe — samodzielnie dokonać w nim zmian. Sąd może zmienić układ, jeżeli zmiany te nie naruszają jego istotnych postanowień i pozwolą na jego zatwierdzenie. Jest to rozwiązanie chroniące przed sytuacją, w której drobne błędy techniczne lub redakcyjne w treści układu niweczyłyby wielomiesięczny wysiłek postępowania. Jeżeli jednak wady układu mają charakter istotny, sąd nie może ich „naprawić” — musi odmówić zatwierdzenia.

Umorzenie postępowania — przesłanki obowiązkowe i fakultatywne
Obok odmowy zatwierdzenia układu ustawa przewiduje umorzenie postępowania restrukturyzacyjnego — instytucję szerszą, obejmującą różne etapy i przyczyny zakończenia postępowania bez zatwierdzenia układu.

Sąd ma obowiązek umorzyć postępowanie w czterech sytuacjach. Po pierwsze, gdy prowadzenie postępowania zmierzałoby do pokrzywdzenia wierzycieli — gdy dalszy jego bieg pogarszałby ich sytuację w porównaniu z upadłością. Po drugie, gdy dłużnik wniósł o umorzenie i zezwoliła na to rada wierzycieli — dłużnik nie może samodzielnie wycofać się z postępowania bez tej zgody. Po trzecie, gdy układ nie został przyjęty przez wierzycieli — brak wymaganych większości, brak kworum lub niezłożenie propozycji układowych. Po czwarte, gdy uprawomocniło się postanowienie o ogłoszeniu upadłości dłużnika.

Sąd może — ale nie musi — umorzyć postępowanie w dwóch dalszych sytuacjach. Gdy z okoliczności sprawy, w szczególności z zachowania dłużnika, wynika, że układ nie zostanie wykonany — jest to ocenne kryterium, dające sądowi pewien margines swobody. Oraz gdy dłużnik nie wykonuje poleceń sędziego-komisarza i zezwoliła na to rada wierzycieli.

Ustawa przewiduje też szczególne przesłanki umorzenia właściwe dla poszczególnych postępowań. Przyspieszone postępowanie układowe umarza się, gdy suma wierzytelności spornych przekracza 15%. Postępowanie układowe i sanacyjne umarza się, gdy dłużnik utracił zdolność do bieżącego zaspokajania kosztów postępowania i zobowiązań powstałych po jego otwarciu — domniemywa się to przy ponad trzydziestodniowym opóźnieniu w ich regulowaniu. Postępowanie sanacyjne umarza się ponadto, gdy brak jest realnych możliwości przywrócenia dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań.

Skutki odmowy zatwierdzenia i możliwe dalsze kroki
Postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu podlega zaskarżeniu — przysługuje na nie zażalenie w terminie dwóch tygodni. Odmowa staje się skuteczna z chwilą uprawomocnienia się postanowienia.

Po uprawomocnieniu ochrona przed egzekucją wygasa. W postępowaniach sądowych wierzyciele uzyskują możliwość egzekucji na podstawie wyciągu z zatwierdzonego spisu wierzytelności jako tytułu egzekucyjnego. W postępowaniu o zatwierdzenie układu wierzyciele muszą dochodzić swoich należności w trybie ogólnym.

Ustawa przewiduje dla dłużnika specjalną ścieżkę po odmowie: w terminie do wniesienia zażalenia na postanowienie o odmowie zatwierdzenia układu dłużnik może złożyć uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego albo uproszczony wniosek o ogłoszenie upadłości. Jest to rozwiązanie umożliwiające sprawne przejście do innego trybu postępowania bez konieczności ponownego wszczynania procedury od początku.

Odmowa zatwierdzenia układu nie zamyka automatycznie drogi do kolejnej restrukturyzacji — dłużnik może rozważyć inne tryby postępowania lub zmienić propozycje układowe i ponownie podjąć próbę. Należy jednak pamiętać, że jeśli w toku postępowania o zatwierdzenie układu dokonano obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego, ponowne obwieszczenie w nowym postępowaniu o zatwierdzenie układu jest niedopuszczalne przez dziesięć lat — ograniczenie to wynika z art. 226a p.r. i dotyczy sytuacji, gdy doszło do obwieszczenia, nie zaś samej odmowy zatwierdzenia.

Jak zmniejszyć ryzyko odmowy — praktyczne wskazówki
Odmowy zatwierdzenia można w znacznej mierze unikać przez staranne przygotowanie postępowania. Rzetelny test zaspokojenia z realistyczną wyceną eliminuje ryzyko zarzutu naruszenia kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli. Bieżące regulowanie zobowiązań w toku postępowania — wobec pracowników, dostawców i organów publicznych — eliminuje domniemanie niewykonalności układu. Właściwa kwalifikacja wierzytelności spornych i dokładna weryfikacja spisu jeszcze przed głosowaniem eliminuje ryzyko przekroczenia progu 15%. Prawidłowy podział wierzycieli na grupy, ze szczególnym uwzględnieniem obowiązku wyodrębnienia wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo, eliminuje ryzyko naruszenia prawa przy głosowaniu.

Podsumowanie

  1. Sąd może odmówić zatwierdzenia układu nawet po pomyślnym głosowaniu — zatwierdzenie przez sąd jest odrębnym etapem weryfikacji, nie formalnością.
  2. Cztery przesłanki obligatoryjnej odmowy to naruszenie prawa przez układ, oczywista niemożność jego wykonania, uzasadniony zarzut naruszenia kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli oraz przekroczenie progu 15% wierzytelności spornych w postępowaniu o zatwierdzenie układu i przyspieszonym postępowaniu układowym.
  3. Domniemanie niewykonalności — dłużnik nieregulujący bieżących zobowiązań w toku postępowania sam dostarcza sądowi podstawy do odmowy.
  4. Sąd może zamiast odmawiać dokonać drobnych zmian w układzie, jeżeli nie naruszają jego istotnych postanowień.
  5. Umorzenie postępowania to instytucja odrębna od odmowy zatwierdzenia — obejmuje sytuacje, gdy układ nie został przyjęty lub zachodzą inne przesłanki wskazane w ustawie.
  6. Tytuł egzekucyjny ze spisu wierzytelności po odmowie zatwierdzenia lub umorzeniu powstaje wyłącznie w postępowaniach sądowych, w których spis był zatwierdzany przez sędziego-komisarza — nie w postępowaniu o zatwierdzenie układu.
  7. Po odmowie dłużnik może złożyć uproszczony wniosek o otwarcie postępowania sanacyjnego lub ogłoszenie upadłości w terminie do wniesienia zażalenia.

Przygotowujesz układ i chcesz mieć pewność, że przejdzie przez etap sądowej weryfikacji? Skontaktuj się z Kancelarią Restruktor — sprawdzimy, czy propozycje układowe i dokumentacja nie zawierają podstaw do odmowy zatwierdzenia, zanim trafi to do sądu.

Zobacz też:

Wszystkie artykuły dotyczące niewypłacalności przedsiębiorcy znajdziesz w Bazie wiedzy — Restrukturyzacja i upadłość przedsiębiorcy.


Specjalizujemy się w zakresie prawa upadłościowego i restrukturyzacji.
Potrzebujesz pomocy?
Skontaktuj się z nami za pośrednictwem formularza.

Kontakt

Podobne wpisy