Co dzieje się z egzekucjami komorniczymi w trakcie restrukturyzacji?

Zajęcie rachunku bankowego przez komornika potrafi sparaliżować firmę w ciągu jednego dnia — każda wpłata od kontrahenta trafia na zablokowane konto, a bieżące zobowiązania nie mogą być regulowane. Restrukturyzacja może to zatrzymać — ale zakres i moment ochrony przed egzekucją komorniczą zależy od tego, które postępowanie zostanie wszczęte i w jakim momencie.

Czy restrukturyzacja automatycznie zatrzymuje egzekucję?
Nie zawsze i nie od razu. Ochrona przed egzekucją nie jest jednolitym mechanizmem działającym z chwilą podjęcia decyzji o restrukturyzacji. Każdy z czterech trybów postępowania restrukturyzacyjnego przewiduje inne zasady — inny moment powstania ochrony i inny jej zakres. Co więcej, ochrona nigdy nie jest absolutna: dotyczy wyłącznie wierzytelności objętych układem, a pewne kategorie wierzytelności pozostają poza jej zasięgiem niezależnie od trybu.

Postępowanie o zatwierdzenie układu: ochrona zależy od obwieszczenia
W postępowaniu o zatwierdzenie układu ochrona przed egzekucją nie powstaje automatycznie. Samo zawarcie umowy z nadzorcą układu, sporządzenie spisu wierzytelności ani rozpoczęcie zbierania głosów — żadna z tych czynności nie zatrzymuje komornika.

Ochrona pojawia się dopiero wtedy, gdy nadzorca układu dokona w systemie KRZ obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego. Z chwilą tego obwieszczenia — bez jakiegokolwiek udziału sądu — następują dwa skutki. Po pierwsze, postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem, wszczęte przed dniem obwieszczenia, ulegają zawieszeniu z mocy prawa. Po drugie, wszczęcie nowych egzekucji co do tych wierzytelności staje się niedopuszczalne. Jednocześnie niedopuszczalne staje się wypowiedzenie umów o kluczowym znaczeniu dla działalności firmy: najmu lokalu, kredytu, leasingu i innych.

Jeżeli dłużnik zdecyduje się na wariant bez obwieszczenia — co ma sens, gdy firma nie jest bezpośrednio zagrożona egzekucją i chce działać dyskretnie — żadna ochrona przed egzekucją nie powstaje przez cały czas trwania postępowania aż do złożenia wniosku o zatwierdzenie układu.

Przyspieszone postępowanie układowe i postępowanie układowe: ochrona od otwarcia
W przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym ochrona powstaje z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania przez sąd — automatycznie, bez konieczności podejmowania przez dłużnika jakichkolwiek dodatkowych czynności. Od tego momentu postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają zawieszeniu, a wszczęcie nowych egzekucji co do tych wierzytelności staje się niedopuszczalne.

Warto pamiętać, że do czasu wydania postanowienia o otwarciu postępowania dłużnik nie korzysta z żadnej ochrony przed egzekucją. Choć ustawa przewiduje terminy rozpoznania wniosku — tydzień dla przyspieszonego postępowania układowego i dwa tygodnie dla postępowania układowego — w praktyce są one instrukcyjne i rzadko dotrzymywane. Rzeczywisty czas oczekiwania na postanowienie wynosi od kilku tygodni do kilku miesięcy. Samo złożenie wniosku jest jednak obwieszczane w KRZ, co uruchamia ochronę przed wypowiedzeniem kluczowych umów.

Postępowanie sanacyjne: najszersza ochrona
Postępowanie sanacyjne zapewnia najpełniejszą ochronę. Z dniem otwarcia postępowania zawieszeniu ulegają wszystkie postępowania egzekucyjne skierowane do majątku dłużnika wchodzącego w skład masy sanacyjnej — nie tylko dotyczące wierzytelności objętych układem, ale co do zasady cały majątek dłużnika objęty masą jest chroniony przed egzekucją. Skierowanie nowej egzekucji do tego majątku po otwarciu postępowania jest niedopuszczalne.

Dodatkowo sędzia-komisarz może na wniosek dłużnika lub zarządcy uchylić zajęcia dokonane przed otwarciem postępowania, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa.

Co dokładnie oznacza „zawieszenie” egzekucji?
To rozróżnienie jest kluczowe i bywa mylone. Zawieszenie oznacza, że komornik nie może podejmować żadnych nowych czynności egzekucyjnych — nie może przeprowadzać licytacji, zajmować nowych składników majątku ani przekazywać wierzycielowi kwot ściągniętych w toku postępowania.

Zawieszenie nie działa jednak wstecz. Zajęcie rachunku bankowego przez komornika dokonane przed otwarciem postępowania lub przed dokonaniem obwieszczenia pozostaje w mocy — rachunek nadal pozostaje zablokowany, komornik tylko nie może wykonywać dalszych czynności.

W postępowaniach sądowych — przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym — sędzia-komisarz może na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego albo zarządcy uchylić zajęcie dokonane przed otwarciem postępowania, jeżeli jest to konieczne dla dalszego prowadzenia przedsiębiorstwa. W postępowaniu o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem sędzia-komisarz nie występuje na żadnym etapie, co rodzi pytanie o to, czy w tym trybie w ogóle możliwe jest uchylenie zajęć dokonanych przed obwieszczeniem.

Warto wiedzieć, że w praktyce często stosowanym rozwiązaniem jest otwarcie nowego rachunku bankowego — rachunek otwarty po dokonaniu obwieszczenia lub po otwarciu postępowania nie może już zostać zajęty w czasie zawieszenia egzekucji. Wymaga to jednak poinformowania kontrahentów o zmianie numeru rachunku, tak aby wpłaty trafiały na nowe konto, a nie na rachunek zablokowany przez komornika.

Co dzieje się ze środkami już zajętymi przez komornika?
Tu pojawia się istotny problem praktyczny. Ustawa przewiduje wprost, że sumy uzyskane w zawieszonym postępowaniu egzekucyjnym, a jeszcze niewydane wierzycielowi, powinny zostać niezwłocznie przekazane — do masy układowej w przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym oraz do masy sanacyjnej w postępowaniu sanacyjnym.

W postępowaniu o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem przepis ten stosuje się odpowiednio na mocy art. 226e ustawy. Problem polega na tym, że w postępowaniu o zatwierdzenie układu nie ma masy sanacyjnej ani masy układowej w rozumieniu, w jakim istnieje ona w postępowaniach sądowych. Przepis nakazuje przelanie środków do masy sanacyjnej — a skoro tej masy nie ma, pojawia się luka interpretacyjna. W praktyce oznacza to spór o to, czy komornik powinien oddać pieniądze dłużnikowi, czy zatrzymać je do czasu zakończenia postępowania.

Można się spotkać z zachowaniem komorników, którzy odmawiają zwolnienia zajętych środków i zatrzymują je na rachunku depozytowym do czasu zakończenia postępowania — by następnie przekazać je albo dłużnikowi, gdy układ zostanie zatwierdzony, albo wierzycielowi, gdy postępowanie zakończy się niepowodzeniem. Takie działanie nie ma jednak wyraźnej podstawy prawnej. Prawidłowa wykładnia przepisu o odpowiednim stosowaniu prowadzi do wniosku, że środki powinny zostać zwolnione dłużnikowi — skoro w postępowaniu o zatwierdzenie układu nie ma masy, do której można by je przelać, odpowiednie stosowanie przepisu oznacza zwrot środków dłużnikowi. Jest to jednak obszar, w którym praktyka komornicza bywa niejednolita i może wymagać interwencji sądu.

Które wierzytelności są wyłączone z ochrony?
Niezależnie od trybu postępowania, ochrona przed egzekucją nigdy nie obejmuje wierzytelności alimentacyjnych oraz rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci. Egzekucja tych należności może być prowadzona przez cały czas trwania restrukturyzacji.

Wyłączone są również wierzytelności powstałe po otwarciu postępowania — zobowiązania zaciągane w toku restrukturyzacji nie korzystają z ochrony i muszą być regulowane na bieżąco.

Odrębną kategorią są wierzytelności zabezpieczone rzeczowo: hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską. W postępowaniu o zatwierdzenie układu z obwieszczeniem, przyspieszonym postępowaniu układowym i postępowaniu układowym wierzyciel zabezpieczony może prowadzić egzekucję, ale wyłącznie z przedmiotu zabezpieczenia. Sędzia-komisarz może jednak na wniosek dłużnika lub nadzorcy sądowego zawiesić taką egzekucję na łączny okres nieprzekraczający trzech miesięcy, jeżeli przedmiot zabezpieczenia jest niezbędny do prowadzenia przedsiębiorstwa. W postępowaniu sanacyjnym egzekucja z przedmiotu zabezpieczenia jest co do zasady niedopuszczalna przez cały czas trwania postępowania.

Co dzieje się z egzekucjami po zakończeniu postępowania?
Jeżeli układ zostanie prawomocnie zatwierdzony, postępowania egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu z mocy prawa. Wierzytelności te są odtąd zaspokajane wyłącznie na warunkach układu — wierzyciel nie może już dochodzić ich w drodze egzekucji, dopóki dłużnik wykonuje układ.

Jeżeli postępowanie zakończy się niepowodzeniem — układ nie zostanie przyjęty, sąd odmówi jego zatwierdzenia lub umorzy postępowanie — zawieszone egzekucje zostają podjęte na nowo. Komornik kontynuuje czynności od momentu, w którym zostały wstrzymane. Dłużnik wraca do sytuacji sprzed restrukturyzacji, z tą różnicą, że zadłużenie przez ten czas mogło jeszcze wzrosnąć o odsetki.

Podsumowanie

1. Restrukturyzacja może zatrzymać egzekucję komorniczą, ale zakres i moment ochrony zależy od trybu — nie ma jednego automatycznego mechanizmu działającego od chwili podjęcia decyzji o restrukturyzacji.
2. W postępowaniu o zatwierdzenie układu ochrona powstaje dopiero po obwieszczeniu — wariant bez obwieszczenia nie daje żadnej ochrony przed egzekucją.
3. W przyspieszonym postępowaniu układowym, postępowaniu układowym i postępowaniu sanacyjnym ochrona powstaje z mocy prawa z dniem otwarcia postępowania przez sąd.
4. Zawieszenie nie działa wstecz — zajęcia dokonane przed otwarciem postępowania pozostają w mocy; ich uchylenie wymaga odrębnego postanowienia sędziego-komisarza.
5. Środki zajęte przez komornika przed obwieszczeniem powinny zostać zwolnione dłużnikowi — choć praktyka komornicza w postępowaniu o zatwierdzenie układu bywa niejednolita i może wymagać interwencji sądu.
6. Wierzytelności alimentacyjne i renty nigdy nie korzystają z ochrony; wierzytelności zabezpieczone rzeczowo mogą być egzekwowane z przedmiotu zabezpieczenia z możliwością zawieszenia do trzech miesięcy.
7. Po zatwierdzeniu układu egzekucje co do wierzytelności objętych układem ulegają umorzeniu; po niepowodzeniu postępowania — są podejmowane na nowo.

Komornik prowadzi egzekucję przeciwko Twojej firmie i zastanawiasz się, czy restrukturyzacja może to zatrzymać? Skontaktuj się z kancelarią Restruktor — dobierzemy tryb postępowania, który zapewni najszybszą i najskuteczniejszą ochronę w Twojej sytuacji.

Zobacz też:

• Jak wygląda postępowanie restrukturyzacyjne o zatwierdzenie układu krok po kroku?
• Jakie są skutki prawne ogłoszenia upadłości dla wierzycieli?
• Jak głosować nad układem w postępowaniu restrukturyzacyjnym? Poradnik wierzyciela.

Wszystkie artykuły dotyczące niewypłacalności przedsiębiorcy znajdziesz w Bazie wiedzy — Restrukturyzacja i upadłość przedsiębiorcy.