Zasady przyjmowania układu w restrukturyzacji – ilu wierzycieli musi poprzeć układ?
Głosowanie wierzycieli to moment prawdy w każdej restrukturyzacji. Cały wysiłek przygotowań, negocjacji i sporządzania dokumentacji prowadzą do jednego punktu: czy wierzyciele popierają układ, czy nie. Ale żeby układ został przyjęty, nie wystarczy zwykła większość głosów. Prawo wymaga jednoczesnego spełnienia dwóch progów, a gdy wierzyciele podzieleni są na grupy, zasady stają się bardziej złożone.
Podwójna większość
Uchwała zgromadzenia wierzycieli o przyjęciu układu zapada, jeżeli spełnione są łącznie dwa warunki. Pierwszy to większość osobowa: za układem musi opowiedzieć się więcej niż połowa wierzycieli, którzy oddali ważny głos. Drugi to większość kapitałowa: głosujący za układem muszą reprezentować co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących wszystkim głosującym wierzycielom.
Oba progi muszą być osiągnięte jednocześnie — spełnienie tylko jednego z nich nie wystarczy. Układ odrzucony przez 55% wierzycieli co do liczby, nawet jeśli za układem głosowali posiadacze 80% sumy wierzytelności, nie zostanie przyjęty.
Liczy się wyłącznie wierzycieli, którzy faktycznie wzięli udział w głosowaniu i oddali ważny głos. W praktyce wstrzymanie się od głosu lub oddanie głosu nieważnego traktowane jest jak nieoddanie głosu — osoba, która się wstrzymała, nie jest uwzględniana w obliczeniach. Oznacza to, że niska frekwencja może ułatwić lub utrudnić przyjęcie układu w zależności od tego, którzy wierzyciele zdecydują się głosować. W praktyce kilku dużych wierzycieli aktywnie uczestniczących w głosowaniu może przesądzić o jego wyniku, nawet jeśli wielu mniejszych pozostaje biernych.
Głosowanie może się odbyć i układ może zostać zawarty tylko wtedy, gdy uczestniczy w nim co najmniej jedna piąta wierzycieli uprawnionych do głosowania nad układem. Brak tego kworum uniemożliwia przeprowadzenie głosowania.
Grupy wierzycieli — kiedy są obowiązkowe
W wielu postępowaniach wierzyciele nie głosują łącznie, lecz w odrębnych grupach obejmujących poszczególne kategorie interesów. Podział na grupy może być dobrowolny — wynikający z decyzji dłużnika, który chce zróżnicować propozycje dla różnych kategorii wierzycieli. Prawo restrukturyzacyjne przewiduje jednak trzy kategorie, dla których podział jest obowiązkowy.
Pierwsza to wierzyciele, którym przysługują wierzytelności ze stosunku pracy — ale tylko ci, którzy wyrazili zgodę na objęcie ich wierzytelności układem, bo co do zasady wierzytelności pracownicze są z układu wyłączone. Druga to wierzyciele z tytułu umów o dostarczenie produktów z własnego gospodarstwa rolnego. Trzecia, i praktycznie najważniejsza, to wierzyciele zabezpieczeni rzeczowo — których wierzytelności zabezpieczone są hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską na składnikach majątku dłużnika, w części znajdującej pokrycie w wartości przedmiotu zabezpieczenia. Ta ostatnia kategoria dotyczy najczęściej banków finansujących działalność dłużnika.
Głosowanie w grupach — zasada ogólna
Jeżeli wierzyciele podzieleni są na grupy, głosowanie odbywa się w każdej grupie osobno. Układ zostaje przyjęty, jeżeli w każdej grupie wypowie się za nim większość głosujących wierzycieli z tej grupy, mających łącznie co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności przysługujących głosującym wierzycielom z tej grupy. Progi są więc identyczne jak przy głosowaniu bez podziału — większość osobowa i dwie trzecie sumy wierzytelności — tyle że obliczane oddzielnie dla każdej grupy. W klasycznym modelu brak wymaganej większości w choćby jednej grupie oznacza, że układ nie zostaje przyjęty.
Narzucenie układu mimo sprzeciwu grupy
Prawo restrukturyzacyjne przewiduje możliwość przyjęcia układu nawet wtedy, gdy nie uzyskał on wymaganej większości w niektórych z grup wierzycieli. Jest to mechanizm narzucenia układu grupie przeciwnej, w doktrynie i praktyce określany terminem cross-class cram-down.
Zastosowanie tego mechanizmu wymaga spełnienia dwóch warunków jednocześnie.
Warunek pierwszy jest bezwzględny i wymagany zawsze: za układem muszą głosować wierzyciele mający łącznie co najmniej połowę sumy wierzytelności przysługujących wszystkim wierzycielom uczestniczącym w głosowaniu — we wszystkich grupach łącznie.
Warunek drugi jest alternatywny — wystarczy spełnienie jednej z dwóch możliwości. Możliwość A: za przyjęciem układu głosowała większość grup wierzycieli, przy czym wśród tych grup musi znaleźć się co najmniej jedna należąca do wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo lub wierzycieli o wyższym stopniu zaspokojenia niż wierzyciele z kategorii drugiej prawa upadłościowego. Możliwość B: za przyjęciem układu głosowała co najmniej jedna grupa wierzycieli należąca do tych kategorii, które w postępowaniu upadłościowym otrzymałyby jakiekolwiek zaspokojenie — przy czym ocena ta dokonywana jest przy zastosowaniu wyceny zakładającej kontynuację działalności przedsiębiorstwa dłużnika.
Mechanizm ten jest narzędziem przełamania blokady przez grupę, której interes ekonomiczny jest i tak zabezpieczony przez zasadę pełnego zaspokojenia grupy wyższej, omówioną poniżej.
Zasada pełnego zaspokojenia grupy wyższej
Mechanizm narzucenia układu ograniczony jest przez fundamentalny warunek ochronny. Jeżeli wierzyciele z grupy o niższym stopniu zaspokojenia w postępowaniu upadłościowym otrzymają w drodze układu jakiekolwiek zaspokojenie, to wierzyciele z grupy lub grup o wyższym stopniu zaspokojenia w upadłości, które głosowały przeciwko układowi, muszą uzyskać w drodze układu pełne zaspokojenie w terminie określonym w układzie.
Przez „wyższy stopień zaspokojenia” rozumie się wierzycieli zaspokajanych w wyższej kategorii w postępowaniu upadłościowym — a więc na przykład wierzycieli z kategorii pierwszej prawa upadłościowego, do której należą między innymi należności ze stosunku pracy i składki na ubezpieczenia społeczne za ostatnie trzy lata. Kategoria ta jest wyżej zaspokajana niż typowe wierzytelności handlowe, mieszczące się w kategorii drugiej.
Kwestia szczególnej pozycji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tym mechanizmie — wynikającej z ustawowego zakazu umarzania jego wierzytelności i wpływu tej zasady na stosowanie cram-down — została szczegółowo omówiona w osobnym artykule z tej serii, poświęconym restrukturyzacji zobowiązań podatkowych i składek ZUS.
Test zaspokojenia
Rzetelne przeprowadzenie głosowania, a zwłaszcza zastosowanie mechanizmu cram-down, wymaga sporządzenia testu zaspokojenia. Jest to obowiązkowy dokument przygotowywany przez nadzorcę albo zarządcę, z którego zwolnieni są jedynie dłużnicy będący mikroprzedsiębiorcami.
Test zaspokojenia zawiera wycenę wartości przedsiębiorstwa dłużnika w dwóch scenariuszach: przy założeniu realizacji planu restrukturyzacyjnego i kontynuacji działalności oraz przy założeniu ogłoszenia upadłości — zarówno w wariancie sprzedaży przedsiębiorstwa jako całości, jak i sprzedaży poszczególnych składników majątku. Na tej podstawie test pokazuje przewidywany stopień zaspokojenia wierzycieli w każdym ze scenariuszy oraz ocenę, czy układ jest dla nich korzystniejszy niż upadłość.
Dokument ten ma podwójne znaczenie. Dla wierzycieli podejmujących decyzję o głosowaniu stanowi racjonalną podstawę porównania. Dla mechanizmu cram-down jest podstawą oceny warunku z możliwości B: żeby zastosować ten mechanizm na podstawie poparcia jednej grupy, która w upadłości cokolwiek by dostała, trzeba najpierw ustalić, co ta grupa w upadłości by faktycznie otrzymała — a odpowiedź pochodzi właśnie z testu zaspokojenia.
Nadzorca lub zarządca zobowiązany jest sporządzić i udostępnić wierzycielom test zaspokojenia — wraz z planem restrukturyzacyjnym, spisem wierzytelności i opinią o możliwości wykonania układu — co najmniej trzydzieści dni przed rozpoczęciem głosowania, aby wierzyciele mieli czas na rzetelną analizę przed podjęciem decyzji.
Kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli
Nawet jeśli układ uzyska wymagane większości, sąd musi odmówić jego zatwierdzenia, jeżeli którykolwiek wierzyciel głosujący przeciw zgłosił uzasadniony zarzut, że znalazłby się w wyniku realizacji układu w gorszej sytuacji niż w postępowaniu upadłościowym albo niż w przypadku zakończenia postępowania bez przyjęcia układu.
W praktyce oznacza to, że sprawnie przeprowadzone głosowanie nie gwarantuje zatwierdzenia układu, jeśli jego warunki ekonomicznie krzywdzą wierzycieli głosujących przeciw. To kolejny powód, dla którego rzetelna wycena i test zaspokojenia mają znaczenie nie tylko przy głosowaniu, ale i przy późniejszej weryfikacji przez sąd.
Praktyczne znaczenie dla dłużnika i wierzycieli
Dla dłużnika planującego restrukturyzację kluczowym zadaniem jest właściwe zaplanowanie struktury grup i propozycji układowych. Błąd w podziale na grupy — na przykład niezasadne pominięcie wierzyciela zabezpieczonego rzeczowo w odrębnej grupie — może unieważnić całe głosowanie.
Dla wierzyciela obowiązkowe udostępnienie co najmniej trzydzieści dni przed głosowaniem pełnej dokumentacji — w tym testu zaspokojenia, planu restrukturyzacyjnego, spisu wierzytelności i testu prywatnego wierzyciela — oznacza realną możliwość analizy propozycji i skonsultowania się z doradcą przed podjęciem decyzji. Wierzyciel, który uważa, że układ stawia go w gorszej sytuacji niż upadłość, ma instrumenty ochrony — może głosować przeciw i zgłosić zastrzeżenia do sądu. Nawet grupie wierzycieli, której układ narzucono, przysługuje ochrona: jeżeli grupa o niższym stopniu zaspokojenia w upadłości otrzymuje w drodze układu jakiekolwiek zaspokojenie, to grupa o wyższym stopniu zaspokojenia głosująca przeciw musi w układzie uzyskać pełne zaspokojenie.
Podsumowanie
- Podstawowa zasada to podwójna większość — ponad połowa głosujących wierzycieli co do liczby i co najmniej dwie trzecie sumy wierzytelności głosujących. Oba progi muszą być spełnione jednocześnie. Głosowanie może się odbyć tylko przy kworum wynoszącym co najmniej jedną piątą wierzycieli uprawnionych do głosowania.
- Przy podziale na grupy te same progi obowiązują w każdej grupie osobno. Podział jest obowiązkowy dla wierzycieli ze stosunku pracy, rolniczych i zabezpieczonych rzeczowo.
- Mechanizm cram-down pozwala przyjąć układ mimo sprzeciwu niektórych grup, jeśli za układem głosowali wierzyciele z co najmniej połową sumy wierzytelności wszystkich głosujących oraz spełniony jest jeden z dwóch alternatywnych warunków dotyczących składu grup popierających.
- Zasada pełnego zaspokojenia grupy wyższej chroni wierzycieli, którym w upadłości przysługuje wyższe miejsce w hierarchii — jeśli głosowali przeciw, muszą dostać sto procent, gdy niżej zaspokajani dostają cokolwiek.
- Test zaspokojenia jest obowiązkowym dokumentem przy każdym postępowaniu z wyjątkiem mikroprzedsiębiorców i musi być udostępniony wierzycielom co najmniej trzydzieści dni przed głosowaniem.
- Kryterium ochrony najlepszych interesów wierzycieli oznacza, że sąd odmówi zatwierdzenia układu, jeżeli uzasadniony zarzut pokrzywdzenia wierzyciela głosującego przeciw okaże się zasadny — nawet jeśli głosowanie wypadło pomyślnie.
Planujesz restrukturyzację i zastanawiasz się, jakie masz szanse na przyjęcie układu? Skontaktuj się z Kancelarią Restruktor — przeanalizujemy strukturę zadłużenia, pomożemy zaprojektować podział wierzycieli na grupy i sporządzimy test zaspokojenia.
Zobacz też:
- Jak głosować nad układem w postępowaniu restrukturyzacyjnym? Poradnik wierzyciela.
- Kiedy sąd restrukturyzacyjny odmawia zatwierdzenia układu?
- Jak oddać głos nad układem przez Krajowy Rejestr Zadłużonych? Instrukcja dla wierzyciela.
