Jakie są obowiązki przedsiębiorcy wobec wierzycieli po utracie płynności finansowej?
Utrata płynności finansowej uruchamia po stronie przedsiębiorcy zestaw obowiązków i ograniczeń wynikających wprost z przepisów prawa – zarówno cywilnego, upadłościowego, jak i karnego. W tym stanie swoboda zarządzania majątkiem ulega istotnemu ograniczeniu i musi uwzględniać prawa przysługujące wierzycielom.
Ograniczenia w zakresie rozporządzania majątkiem
W momencie powstania trudności płatniczych przedsiębiorca musi powstrzymywać się od czynności mogących naruszać interes wierzycieli. Wynika to bezpośrednio z przepisów o bezskuteczności czynności prawnych na podstawie przepisów kodeksu cywilnego (art. 527-534 k.c.) i prawa upadłościowego (art. 127-135 p.u.) oraz z przepisów kodeksu karnego penalizujących działania mające na celu udaremnienie lub uszczuplenie zaspokojenia wierzycieli (art. 300 i art. 301 k.k.).
Za czynności prawnie niedopuszczalne uznaje się przede wszystkim:
- przenoszenie majątku w celu udaremnienia egzekucji,
- darowizny lub inne nieodpłatne rozporządzenia,
- sprzedaż składników majątku na warunkach odbiegających od wartości rynkowej,
- obciążenie mienia lub inne działania mające na celu obniżenie wartości posiadanego majątku.
Naruszenie tych reguł grozi ubezskutecznieniem lub unieważnieniem dokonanych rozporządzeń, odpowiedzialnością odszkodowawczą, a w wielu przypadkach także odpowiedzialnością karną.
Zakaz faworyzowania wybranych wierzycieli
W stanie grożącym niewypłacalnością przedsiębiorca nie może dowolnie decydować, którego wierzyciela zaspokoi w pierwszej kolejności. Prawo karne wprost zakazuje działań powodujących uprzywilejowanie jednych wierzycieli kosztem innych (art. 302 k.k.). Spełnienie świadczenia na rzecz wybranych podmiotów, gdy majątek nie wystarcza na wszystkich, może zostać uznane za czynność, której celem było uszczuplenie zaspokojenia pozostałych wierzycieli.
Zapłata i zabezpieczenie długu niewymagalnego może być też uznana za bezskuteczną w postępowaniu upadłościowym (art. 127 ust. 3 p.u.).
Obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości
Przedsiębiorca, który stał się niewypłacalny, ma obowiązek ustawowy złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości w terminie 30 dni od dnia wystąpienia podstawy do ogłoszenia upadłości (art. 21 ust. 1 p.u.). Jest to szczególnie istotne w przypadku spółek, w których zaniechanie tego obowiązku może stanowić przestępstwo (art. 586 k.s.h.) oraz wiąże się z osobistą odpowiedzialnością członków zarządu za zobowiązania spółki (art. 299 k.s.h., art. 21 ust. 3 p.u. oraz art. 116 ordynacji podatkowej). Alternatywnie do ogłoszenia upadłości przedsiębiorca może skorzystać z postępowań restrukturyzacyjnych, których celem jest uratowanie firmy przed upadłością.
Zakaz wprowadzania wierzycieli w błąd
Przedsiębiorca ma prawny obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą. Kontynuowanie działalności poprzez zaciąganie nowych zobowiązań z wiedzą o braku możliwości ich wykonania rodzi ryzyko odpowiedzialności karnej za oszustwo (art. 286 k.k.). Przepis ten ogranicza możliwość pozyskiwania towarów, usług lub finansowania w sposób oparty na dezinformacji.
Obowiązek ten ma charakter bezwzględny – przedsiębiorca nie może składać nieprawdziwych zapewnień dotyczących wypłacalności, w sytuacji, w której wie, że nie będzie w stanie sprostać zaciąganym zobowiązaniom.
Obowiązek rzetelnego prowadzenia dokumentacji finansowej
Choć obowiązek ten występuje zawsze, w razie problemów z płynnością finansową kwestia rzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych, rozliczeń podatkowych i pozostałej wymaganej dokumentacji jest szczególnie istotna. Jest to zazwyczaj moment, w którym na światło dzienne wychodzą wszelkie nieprawidłowości w tym zakresie.
Rzetelne i bieżące prowadzenie dokumentacji finansowej jest też istotne z uwagi na konieczność ustalenia momentu powstania stanu niewypłacalności, co skutkuje możliwością ustalenia terminu na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Umożliwia też wczesne wykrycie problemów z płynnością finansową oraz zastosowanie postępowań restrukturyzacyjnych mogących uratować przedsiębiorstwo przed upadkiem.
Podsumowanie
- Po utracie płynności przedsiębiorca podlega ograniczeniom w zakresie rozporządzania majątkiem i musi powstrzymywać się od czynności, które skutkują pokrzywdzeniem wierzycieli.
- Prawo zabrania wybiórczego zaspokajania wybranych wierzycieli kosztem pozostałych wierzycieli.
- W razie niewypłacalności przedsiębiorca ma ustawowy obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.
- Prowadzenie rzetelnej dokumentacji finansowej jest szczególnie istotne w razie pogarszającej się kondycji finansowej.
Baza wszystkich pytań i odpowiedzi na temat niewypłacalności przedsiębiorcy.
