Jakie są skutki zatwierdzonego układu restrukturyzacyjnego wobec poręczyciela lub współdłużnika?
Firma zawarła układ z wierzycielami — część długu została umorzona, a reszta rozłożona na raty. Przedsiębiorca odetchnął z ulgą. Czy taką samą ulgę może odczuć wspólnik, który poręczył za kredyt spółki, albo małżonek, którego nieruchomość obciążona jest hipoteką na rzecz banku? Odpowiedź jest jednoznaczna i zaskakuje wiele osób: układ chroni wyłącznie dłużnika, który jest stroną postępowania restrukturyzacyjnego.
Układ nie narusza praw wierzyciela wobec osób trzecich
Prawo restrukturyzacyjne formułuje tę zasadę wprost. Układ nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela oraz współdłużnika dłużnika ani praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu skarbowego, zastawu rejestrowego lub hipoteki morskiej, jeżeli były one ustanowione na mieniu osoby trzeciej. To samo dotyczy zabezpieczeń w postaci przeniesienia własności rzeczy, wierzytelności lub innego prawa.
Oznacza to, że wierzyciel, który w ramach układu zgodził się na umorzenie części długu lub rozłożenie spłaty na kilka lat, nie traci przez to żadnych uprawnień wobec osób, które zabezpieczyły ten dług. Może dochodzić od nich pełnej wysokości wierzytelności — z uwzględnieniem dokonanych spłat — niezależnie od tego, co zostało ustalone z dłużnikiem głównym. Co więcej, bez znaczenia pozostaje, czy wierzyciel głosował za układem czy przeciw niemu. Zgoda na układ jest zgodą na zmianę warunków wyłącznie w relacji z dłużnikiem restrukturyzowanym.
Poręczyciel i współdłużnik solidarny
Warto odróżnić dwie sytuacje, które w praktyce często są mylone.
Poręczyciel odpowiada za cudzy dług. Jego zobowiązanie ma charakter akcesoryjny — istnieje dlatego, że istnieje dług główny. Układ zmienia warunki tego długu wobec dłużnika, ale nie powoduje wygaśnięcia ani ograniczenia odpowiedzialności poręczyciela. Ten nadal odpowiada w pierwotnym zakresie, pierwotnym terminie zapłaty i na pierwotnych warunkach — chyba że wierzyciel wyraźnie zwolnił go z długu w odrębnym porozumieniu.
Współdłużnik solidarny odpowiada za ten sam dług razem z dłużnikiem głównym — na podstawie tej samej umowy lub z mocy prawa. Wierzyciel może żądać całości świadczenia od dowolnego z nich według swojego wyboru. Układ zawarty przez jednego ze współdłużników nie zmienia odpowiedzialności pozostałych — wierzyciel może dochodzić od nich pełnej kwoty niezależnie od treści układu.
W obu przypadkach skutek praktyczny jest taki sam: egzekucja z majątku poręczyciela lub współdłużnika może być prowadzona przez cały czas trwania restrukturyzacji. Ochrona przed egzekucją, jaką daje otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego, dotyczy wyłącznie majątku dłużnika objętego tym postępowaniem — nie rozciąga się na majątek osób trzecich.
Zakres, w jakim wierzyciel może dochodzić należności od poręczyciela
Wierzyciel głosując za układem godzi się na zmianę warunków spłaty wobec dłużnika — nie rezygnuje jednak z żadnych uprawnień wobec poręczyciela. Może równolegle przyjmować raty od dłużnika zgodnie z harmonogramem układowym i jednocześnie dochodzić całości świadczenia od poręczyciela. Jedyne ograniczenie jest oczywiste: łączne zaspokojenie z obu źródeł nie może przekroczyć wysokości wierzytelności — wierzyciel nie może odzyskać więcej niż mu się należy.
Roszczenie regresowe poręczyciela i współdłużnika — kiedy i na jakich zasadach wchodzi do układu
Sytuacja poręczyciela i współdłużnika komplikuje się w momencie, gdy sami spłacą wierzyciela. Nabywają wówczas roszczenie regresowe wobec dłużnika głównego — prawo żądania zwrotu tego, co zapłacili. To roszczenie jest jednak wierzytelnością objętą układem.
Zasady uwzględniania takich roszczeń w postępowaniu restrukturyzacyjnym reguluje m.in. art. 80 prawa restrukturyzacyjnego. Jeżeli poręczyciel lub współdłużnik zaspokoił wierzyciela przed otwarciem postępowania albo w jego toku, wierzytelność regresową umieszcza się w spisie wierzytelności w wysokości faktycznie zapłaconej. Wierzytelność ta jest objęta układem na zasadach ogólnych — poręczyciel odzyska od dłużnika tylko tyle, ile przewidują propozycje układowe. Jeżeli układ przewiduje umorzenie 50% długu, poręczyciel — mimo że sam zapłacił wierzycielowi pełną kwotę — może w drodze regresu odzyskać od dłużnika jedynie połowę tego, co zapłacił.
Sytuacja jest odmienna, gdy poręczyciel lub współdłużnik jeszcze nie spłacił wierzyciela w chwili sporządzania spisu wierzytelności. Przyszła potencjalna wierzytelność regresowa zostanie umieszczona w spisie — jednak jako wierzytelność warunkowa, bez prawa głosu nad układem. Jej powstanie zależy od zdarzenia przyszłego, jakim jest faktyczna spłata wierzyciela. Ustawa dopuszcza do spisu, ale pozbawia prawa głosu.
Zabezpieczenia rzeczowe na majątku osób trzecich
Zasada z art. 167 p.r. obejmuje nie tylko poręczycieli i współdłużników, ale też osoby, które ustanowiły zabezpieczenia rzeczowe na własnym majątku — hipotekę, zastaw lub przewłaszczenie na zabezpieczeniu. Układ nie narusza tych zabezpieczeń. Wierzyciel może egzekwować z obciążonej nieruchomości lub innego składnika majątku osoby trzeciej pełną wysokość wierzytelności — nawet jeśli w stosunku do dłużnika głównego zgodził się na redukcję. Jest to szczególnie dotkliwe w sytuacjach, gdy małżonek przedsiębiorcy lub inny członek rodziny ustanowił hipotekę na prywatnej nieruchomości jako zabezpieczenie kredytu firmowego. Restrukturyzacja firmy nie daje im żadnej ochrony.
Częściowa spłata przez poręczyciela w trakcie wykonywania układu
Szczególnie złożona sytuacja powstaje, gdy poręczyciel spłaca wierzyciela częściowo już w trakcie wykonywania układu — po tym jak dłużnik zdążył już zapłacić część rat. Na podstawie art. 518 Kodeksu cywilnego poręczyciel wstępuje wówczas w prawa wierzyciela do wysokości dokonanej zapłaty. Wstępuje jednak w wierzytelność taką, jaka istnieje w chwili zapłaty — czyli ukształtowaną przez układ i pomniejszoną o dokonane już spłaty — nie zaś w pierwotną wierzytelność sprzed postępowania.
Przykładowo: pierwotna wierzytelność wynosiła 100.000 zł, dłużnik wykonał już część układu i spłacił 25.000 zł — pozostało 75.000 zł. Poręczyciel płaci wierzycielowi 50.000 zł i wstępuje w prawa do tej kwoty. Dłużnik kontynuuje spłatę rat, które — zgodnie z logiką subrogacji — przypadają proporcjonalnie na rzecz poręczyciela jako nowego wierzyciela układowego i na rzecz wierzyciela pierwotnego.
Czy poręczyciel może uwolnić się od odpowiedzialności?
Sam fakt zawarcia układu przez dłużnika nie zwalnia poręczyciela z odpowiedzialności — i co istotne, nawet pełne wykonanie układu przez dłużnika nie zwalnia poręczyciela z odpowiedzialności za część umorzoną. Układ z redukcją 50% oznacza, że poręczyciel nadal odpowiada za pełną pierwotną kwotę, bo właśnie tyle wynikało z jego zobowiązania, a układ zmienił warunki wyłącznie w relacji dłużnik–wierzyciel.
Zwolnienie poręczyciela jest możliwe wyłącznie w drodze odrębnego porozumienia z wierzycielem. Wierzyciel może, ale nie musi, zgodzić się na zwolnienie poręczyciela z długu lub zmianę warunków poręczenia. Takie porozumienie warto negocjować równolegle z postępowaniem restrukturyzacyjnym — najlepiej zanim układ zostanie zatwierdzony, bo po zatwierdzeniu pozycja negocjacyjna poręczyciela jest słabsza.
Praktyczne znaczenie dla przedsiębiorcy planującego restrukturyzację
Restrukturyzacja nie chroni osób, które zabezpieczyły długi firmy. Wspólnicy, małżonkowie, współpracownicy, którzy poręczyli za zobowiązania przedsiębiorstwa, pozostają w pełni odpowiedzialni — niezależnie od powodzenia postępowania. Wierzyciele — zwłaszcza banki i instytucje finansowe — są w pełni świadomi tej zasady i nierzadko kierują egzekucję wobec poręczycieli już w trakcie trwania restrukturyzacji dłużnika głównego, nie czekając na jej zakończenie.
Przy planowaniu restrukturyzacji warto zatem uwzględnić sytuację wszystkich osób, które poręczyły za zobowiązania firmy, i rozważyć negocjacje z wierzycielami obejmujące również ich pozycję.
Podsumowanie
- Układ restrukturyzacyjny nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela, współdłużnika ani osób, które ustanowiły zabezpieczenia rzeczowe na swoim majątku — wynika to wprost z art. 167 prawa restrukturyzacyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy wierzyciel głosował za układem.
- Wierzyciel może dochodzić pełnej wysokości wierzytelności od poręczyciela lub współdłużnika — niezależnie od treści układu. Co istotne, nawet pełne wykonanie układu przez dłużnika nie zwalnia poręczyciela z odpowiedzialności za część umorzoną — poręczyciel odpowiada za zobowiązanie w jego pierwotnym kształcie.
- Egzekucja z majątku poręczyciela może być prowadzona w trakcie restrukturyzacji — ochrona przed egzekucją dotyczy wyłącznie majątku dłużnika objętego postępowaniem.
- Roszczenie regresowe poręczyciela lub współdłużnika, który spłacił wierzyciela, jest objęte układem — odzyska on od dłużnika tylko tyle, ile przewidują propozycje układowe.
- Poręczyciel, który jeszcze nie spłacił wierzyciela, jest ujmowany w spisie wierzytelności z wierzytelnością warunkową — bez prawa głosu nad układem. Prawo głosu przysługuje poręczycielowi, który spłacił wierzyciela w toku postępowania, jeżeli poręczenie dotyczyło zobowiązania powstałego przed dniem otwarcia postępowania.
- Przy częściowej spłacie przez poręczyciela w trakcie wykonywania układu poręczyciel wstępuje w prawa wierzyciela proporcjonalnie do zapłaconej kwoty.
- Zwolnienie z odpowiedzialności poręczyciela wymaga odrębnego porozumienia z wierzycielem — sam układ tego nie powoduje, nawet jeśli zostanie w całości wykonany przez dłużnika.
Jesteś poręczycielem zobowiązań firmy w restrukturyzacji i nie wiesz, czego się spodziewać? Skontaktuj się z Kancelarią Restruktor — przeanalizujemy Twoją sytuację i doradzimy, jakie kroki podjąć.
Zobacz też:
- Zasady przyjmowania układu w restrukturyzacji – ilu wierzycieli musi poprzeć układ?
- Kiedy sąd restrukturyzacyjny odmawia zatwierdzenia układu?
- Czy prawomocnie zatwierdzony układ restrukturyzacyjny może zostać uchylony?
