Czy rezygnacja lub odwołanie członka zarządu chroni przed odpowiedzialnością osobistą za zobowiązania spółki?

Rezygnacja z funkcji członka zarządu nie jest tarczą ochronną przed odpowiedzialnością osobistą za zobowiązania spółki. Odpowiedzialność osobista członka zarządu – zarówno na podstawie art. 299 k.s.h., jak i art. 116 ordynacji podatkowej – zależy jednak od okresu pełnienia funkcji oraz momentu powstania stanu niewypłacalności spółki. Kluczowe jest ustalenie, kiedy powstał obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości i czy członek zarządu pełnił funkcję w tym krytycznym okresie.

Rezygnacja przed powstaniem stanu niewypłacalności

Jeżeli rezygnacja nastąpiła w czasie, gdy spółka nie była jeszcze niewypłacalna w rozumieniu art. 11 Prawa upadłościowego, obowiązek złożenia wniosku o upadłość jeszcze nie istniał. Z tego powodu nie powstaje też odpowiedzialność z art. 299 k.s.h. ani art. 116 o.p. Członek zarządu nie ponosi winy za niezłożenie wniosku o ogłoszenie upadłości jeżeli w czasie pełnienia przez niego funkcji taki obowiązek nie zaistniał.

Odpada również argumentacja dotycząca „spóźnienia” ze złożeniem wniosku, bo na moment rezygnacji żaden termin jeszcze nie biegł. W takim scenariuszu rezygnacja zamyka potencjalną odpowiedzialność z tego tytułu. W przypadku dochodzenia roszczeń od takiego członka zarządu powinien być w stanie udowodnić, że w momencie rezygnacji bądź odwołania nie istniał obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Rezygnacja po powstaniu niewypłacalności – a przed upływem terminu na złożenie wniosku

Jeżeli niewypłacalność już wystąpiła, ale ustawowy 30-dniowy termin na złożenie wniosku jeszcze nie upłynął, sytuacja jest bardziej złożona. Sam fakt rezygnacji nie zwalnia z odpowiedzialności za okres, w którym ten obowiązek już na członku zarządu ciążył.

Zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie odpowiedzialność z art. 299 k.s.h. obejmuje wszystkie osoby, które pełniły funkcję w czasie, gdy obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości istniał.

Innymi słowy: jeżeli niewypłacalność powstała, termin zaczął biec, a członek zarządu zrezygnował – odpowiada za niedopełnienie obowiązku do dnia rezygnacji. Konkretne stany faktyczne byłyby jednak rozpatrywane przez sąd orzekający o odpowiedzialności pod kątem ewentualnego braku winy członka zarządu w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.

Rezygnacja po upływie terminu na złożenie wniosku o upadłość (zwłoka już trwa)

Jeżeli rezygnacja następuje po upływie ustawowego terminu, to zwłoka już powstała i odpowiedzialność – co do zasady – również. W takich przypadkach były członek zarządu odpowiada za cały okres do dnia rezygnacji, nawet jeżeli kolejny zarząd również nie wykonał obowiązku.

Odpowiedzialność obejmuje więc wszystkich członków zarządu, którzy pełnili funkcję w czasie istnienia obowiązku, a więc od dnia powstania stanu niewypłacalności do dnia gdy taki obowiązek został wykonany (poprzez spóźnione złożenie wniosku) lub zmaterializowała się szkoda wierzyciela (powstał stan bezskuteczności egzekucji). Kolejni członkowie zarządu powołani po upływie terminu na złożenie wniosku odpowiadają od daty objęcia funkcji i powinni złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości niezwłocznie po ich powołaniu.

Czy ma znaczenie, że wierzytelność stała się wymagalna dopiero po rezygnacji?

Odpowiedzialność zarządu nie opiera się na dacie wymagalności długu. Istotne jest to, czy dług istniał w chwili niewypłacalności, a nie to, kiedy stał się wymagalny lub kiedy wierzyciel mógł go dochodzić.

Odpowiedzialność członka zarządu obejmuje także te zobowiązania, których termin płatności przypadał już po okresie pełnienia funkcji, pod warunkiem że źródłem zobowiązania był stosunek prawny powstały wcześniej.

Konkretna sytuacja w zależności od stosunku prawnego, który jest podstawą powstania zobowiązania spółki wymagałaby indywidualnej oceny co do objęcia lub wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu, który przestał pełnić funkcję przed datą wymagalności zobowiązania. W każdym jednak przypadku kluczowe jest dokonanie oceny, czy w momencie składania rezygnacji istniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe (art. 116 ordynacji podatkowej)

Dla odpowiedzialności z tytułu podatków i składek ZUS na podstawie art. 116 o.p. kluczowe jest określenie, czy członek zarządu pełnił funkcję w momencie upływu terminu płatności zobowiązania podatkowego. Jeżeli termin płatności upłynął po rezygnacji – co do zasady odpowiedzialności nie ma. Jest to różnica w stosunku do art. 299 k.s.h., gdzie termin wymagalności nie odgrywa analogicznej roli.

Wciąż jednak aktualna jest zasada: jeżeli członek zarządu pełnił funkcję w okresie powstania obowiązku złożenia wniosku o upadłość, a wniosek nie został złożony, to organ podatkowy może przypisać mu odpowiedzialność – o ile niewykonanie obowiązku uniemożliwiło zaspokojenie zobowiązań podatkowych.

Różnica w stosunku do odpowiedzialności za zobowiązania cywilnoprawne dotyczy również zakresu odpowiedzialności członków zarządu powołanych do pełnienia funkcji po dacie wymagalności zobowiązania podatkowego. Tacy członkowie zarządu nie będą ponosili odpowiedzialności za dane zobowiązanie podatkowe. Zgodnie z art. 1116 o.p. odpowiedzialność członków zarządu obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.

Podsumowanie

Rezygnacja nie jest sposobem na uniknięcie odpowiedzialności. Chroni tylko wtedy, gdy nastąpiła przed powstaniem niewypłacalności lub – w przypadku podatków – przed upływem terminu płatności zobowiązania. Jeżeli obowiązek złożenia wniosku o upadłość już powstał, a członek zarządu nadal pełnił funkcję, to nawet natychmiastowa rezygnacja nie usuwa odpowiedzialności za okres, w którym obowiązek ten ciążył.

Byli członkowie zarządu odpowiadają więc za okres pełnienia funkcji od momentu pojawienia się przesłanek niewypłacalności do dnia rezygnacji. Kolejni członkowie zarządu przejmują odpowiedzialność od chwili objęcia funkcji. W podatkach zakres odpowiedzialności dodatkowo zależy od terminu płatności zobowiązania podatkowego.

Baza wszystkich pytań i odpowiedzi na temat niewypłacalności przedsiębiorcy.